Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

सौप्तिकपर्व — धृष्टद्युम्नसारथिवृत्तान्तः

Report of the Night Raid and Yudhiṣṭhira’s Lament

संग्रामचन्द्रोदयवेगवेलं द्रोणार्णवं ज्यातलनेमिघोषम्‌ । ये तेरुरुच्चावचशस्त्रनौभि- स्ते राजपुत्रा निहता: प्रमादात्‌,“ट्रोणाचार्य महासागरके समान थे, रथ ही पानीका कुण्ड था, बाणोंकी वर्षा ही लहरोंके समान ऊपर उठती थी, रत्नमय आभूषण ही उस द्रोणरूपी समुद्रके रत्न थे, रथके घोड़े ही समुद्री घोड़ोंके समान जान पड़ते थे, शक्ति और ऋष्टि मत्स्यके समान तथा ध्वज नाग एवं मगरके तुल्य थे, धनुष ही भँवर तथा बड़े-बड़े बाण ही फेन थे, संग्राम ही चन्द्रोदय बनकर उस समुद्रके वेगको चरम सीमातक पहुँचा देता था, प्रत्यंचा और पहियोंकी ध्वनि ही उस महासागरकी गर्जना थी; ऐसे टद्रोणरूपी सागरको जो छोटे-बड़े नाना प्रकारके शस्त्रोंकी नौका बनाकर पार गये, वे ही राजकुमार असावधानीसे मार डाले गये

saṅgrāmacandrodayavegavelaṃ droṇārṇavaṃ jyātalanemighoṣam | ye terur uccāvacāśastranāubhis te rājaputrā nihatāḥ pramādāt ||

ศึกสงครามดุจจันทราอุบัติ ทำให้คลื่นเชี่ยวของ “สมุทรโทรณะ” พุ่งพล่าน—ซึ่งเสียงคำรามคือเสียงสายธนูและล้อรถศึก บรรดาเจ้าชายผู้เคยข้ามสมุทรนั้นด้วยเรือคืออาวุธนานาชนิด ทั้งสูงและต่ำ ในที่สุดกลับถูกสังหารเพราะความประมาท

संग्रामbattle
संग्राम:
Karta
TypeNoun
Rootसंग्राम
FormMasculine, Nominative, Singular
चन्द्रmoon
चन्द्र:
Karta
TypeNoun
Rootचन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
उदयrising
उदय:
Karta
TypeNoun
Rootउदय
FormMasculine, Nominative, Singular
वेगspeed, force
वेग:
Karta
TypeNoun
Rootवेग
FormMasculine, Nominative, Singular
वेलम्shore/limit (here: boundary, crest/line)
वेलम्:
Karma
TypeNoun
Rootवेला
FormFeminine, Accusative, Singular
द्रोणDrona
द्रोण:
Karta
TypeNoun
Rootद्रोण
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्णवम्ocean
अर्णवम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्णव
FormMasculine, Accusative, Singular
ज्याbowstring
ज्या:
Karta
TypeNoun
Rootज्या
FormFeminine, Nominative, Singular
तलsurface, base
तल:
Karta
TypeNoun
Rootतल
FormNeuter, Nominative, Singular
नेमिrim (of a wheel)
नेमि:
Karta
TypeNoun
Rootनेमि
FormFeminine, Nominative, Singular
घोषम्sound, roar
घोषम्:
Karma
TypeNoun
Rootघोष
FormMasculine, Accusative, Singular
येwho (those who)
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
तेरुःthey crossed
तेरुः:
Karta
TypeVerb
Rootतॄ
FormPerfect, Third, Plural
उच्चhigh
उच्च:
Karma
TypeAdjective
Rootउच्च
FormNeuter, Accusative, Singular
अवचlow
अवच:
Karma
TypeAdjective
Rootअवच
FormNeuter, Accusative, Singular
शस्त्रweapons
शस्त्र:
Karana
TypeNoun
Rootशस्त्र
FormNeuter, Instrumental, Plural
नौभिःby boats
नौभिः:
Karana
TypeNoun
Rootनौ
FormFeminine, Instrumental, Plural
तेthey (those)
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
राजking
राज:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्राःsons, princes
पुत्राः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Plural
निहताःslain, killed
निहताः:
Karma
TypeVerb
Rootनि-हन्
FormMasculine, Nominative, Plural, Past passive participle (क्त)
प्रमादात्from heedlessness; due to negligence
प्रमादात्:
Apadana
TypeNoun
Rootप्रमाद
FormMasculine, Ablative, Singular

सूत उवाच

S
Sūta
D
Droṇa
R
rājaputrāḥ (princes)
Ś
śastrāṇi (weapons)
J
jyā (bowstring)
C
cakranemi/talanemi (chariot-wheel rim)

Educational Q&A

The verse highlights pramāda (heedlessness) as a decisive cause of downfall: even those who overcome immense dangers through courage and skill can be destroyed when vigilance and self-control lapse.

Sūta poetically recalls the terrifying ‘Droṇa-ocean’ of battle—its waves and roar likened to martial sounds—and notes that the very princes who once survived that ordeal by ‘boating’ across with their weapons were later killed due to negligence.