Shloka 47
पुनर्द्यूत-समाह्वानम्
Renewed Summons to the Dice-Game and Exile Wager
भीष्म उवाच न धर्मसौक्ष्म्यात् सुभगे विवेक्तु शवनोमि ते प्रश्नमिम॑ यथावत् । अस्वाम्यशक्त: पणितुं परस्वं स्त्रियाश्व भर्तुर्वशतां समीक्ष्य,उस समय भीष्मने कहा--सौभाग्यशालिनी बहू! धर्मका स्वरूप अत्यन्त सूक्ष्म होनेके कारण मैं तुम्हारे इस प्रश्नचका ठीक-ठीक विवेचन नहीं कर सकता। जो स्वामी नहीं है वह पराये धनको दाँवपर नहीं लगा सकता, परंतु स्त्रीको सदा अपने स्वामीके अधीन देखा जाता है, अतः: इन सब बातोंपर विचार करनेसे मुझसे कुछ कहते नहीं बनता
bhīṣma uvāca | na dharmasaukṣmyāt subhage vivektuṃ śaknomi te praśnam imaṃ yathāvat | asvāmy-aśaktaḥ paṇituṃ parasvaṃ striyāś ca bhartur vaśatāṃ samīkṣya ||
ภีษมะกล่าวว่า “โอ สตรีผู้เป็นสิริมงคล ธรรมะนั้นละเอียดลึกซึ้งยิ่งนัก ข้าจึงไม่อาจวินิจฉัยคำถามของเจ้าได้อย่างถูกต้องครบถ้วน ผู้ที่มิใช่เจ้าของโดยชอบย่อมไม่มีสิทธิ์นำทรัพย์ของผู้อื่นไปวางเป็นเดิมพัน; ทว่าโดยจารีต สตรีถูกถือว่าอยู่ในอำนาจของสามี เมื่อพิจารณาหลักที่ขัดกันเช่นนี้ ข้าจึงไม่อาจให้คำตัดสินอันเด็ดขาดได้”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dharma can be so subtle that even a wise elder hesitates to issue a clear verdict when principles conflict—here, the rule that only an owner may wager property versus the social-legal assumption of a पत्नी being under her husband’s authority.
Bhishma responds to a woman’s pointed question arising from the dice-game context: whether someone lacking rightful ownership can stake another person/wealth. He acknowledges the general prohibition, but notes the prevailing view of a wife’s dependence on her husband, and therefore refrains from a decisive judgment.