Shloka 5
Adhyāya 52 (Sabhā-parva): Vidura Invites Yudhiṣṭhira to Hastināpura for the Dice Match
मेरु और मन्दराचलके बीचमें प्रवाहित होनेवाली शैलोदा नदीके दोनों तटोंपर छिठ्रोंमें वायुके भर जानेसे वेणुकी तरह बजनेवाले बाँसोंकी रमणीय छायामें जो लोग बैठते और विश्राम करते हैं, वे खस, एकासन, अह, प्रदर, दीर्घवेणु, पारद, पुलिन्द, तंगण और परतंगण आदि नरेश भेंटमें देनेके लिये पिपीलिकाओं (चींटियों)-द्वारा निकाले हुए पिपीलिक नामवाले सुवर्णके ढेर-के-ढेर उठा लाये थे। उसका माप द्रोणसे किया जाता था ॥। २-- ४।। कृष्णॉल्ललामां श्वमराज्छुक्लां श्षान्याज्छशि प्रभान् । हिमवत्पुष्पजं चैव स्वादु क्षौद्रं तथा बहु
duryodhana uvāca | meru-mandarācalayoḥ madhye pravahantyāḥ śailodāyā nadīyā ubhayataṭeṣu chidrāntareṣu vāyor āpūryamāṇeṣu veṇur iva ninādavatāṃ veṇūnāṃ ramaṇīyāyāṃ chāyāyāṃ ye janā upaviśanti viśrāmyanti ca, te khasā ekāśanā āhāḥ pradarā dīrghaveṇavaḥ pāradaḥ pulindāḥ taṅgaṇāḥ parataṅgaṇāś ca nṛpāḥ pīpīlikābhiḥ nirhṛtaṃ pīpīlika-nāma suvarṇaṃ rāśīn rāśīn upahṛtya dāna-bhūtam ājagmuḥ | tasya mānaṃ droṇena kriyate || kṛṣṇollalāmāṃ śvamārāj chuklāṃ śānyāj chaśi-prabhān | himavat-puṣpajaṃ caiva svādu kṣaudraṃ tathā bahu ||
ทุรโยธนะกล่าวว่า “ระหว่างเขาพระสุเมรุกับมันทรามีแม่น้ำไศโลทาไหลผ่าน ทั้งสองฝั่งนั้น ณ โพรงที่ลมอัดแน่น ไผ่ทั้งหลายส่งเสียงดุจขลุ่ย; ใต้ร่มเงาอันรื่นรมย์นั้นผู้คนก็นั่งพักผ่อน บรรดากษัตริย์—คสะ เอกาสนะ อาหะ ประทะระ ทีรฆเวณุ พารทะ ปุลินทะ ตังกณะ ปรตังกณะ และอื่นๆ—ต่างยกกองทองคำชื่อ ‘ปีปีลิกะ’ มาถวายเป็นบรรณาการ ซึ่งเล่ากันว่ามดขนขึ้นมา และปริมาณนั้นวัดด้วยมาตรา ‘โทรณะ’ อีกทั้งยังนำของหายากมากมาย ทั้งที่มีรอยดำ ทั้งที่ขาวผ่อง ทั้งที่สุกสว่างดุจแสงจันทร์ และน้ำผึ้งหวานอันเกิดจากดอกไม้แห่งหิมวัตด้วย”
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how political sovereignty expresses itself through tribute and displays of wealth; ethically, it invites reflection on the allure of material splendor and how such magnificence can fuel pride, rivalry, and courtly tension—forces that later contribute to conflict.
Duryodhana is describing distant regions and peoples who bring extraordinary tribute—especially ‘Pīpīlika’ gold associated with ants—along with other rare goods. The description functions as a catalogue of the empire’s reach and the opulence surrounding the royal court.