Shloka 109
Nāradasya Rājadharma-praśnāḥ
Nārada’s Examination of Royal Ethics
निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम् | मड़लाद्यप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः,युधिछिर! तुम नास्तिकता, झूठ, क्रोध, प्रमाद, दीर्घसूत्रता, ज्ञानियोंका संग न करना, आलस्य, पाँचों इन्द्रियोंके विषयोंमें आसक्ति, प्रजाजनोंपर अकेले ही विचार करना, अर्थशास्त्रको न जाननेवाले मू्खोके साथ विचार-विमर्श, निश्चित कार्योंके आरम्भ करनेमें विलम्ब या टालमटोल, गुप्त मन्त्रणाको सुरक्षित न रखना, मांगलिक उत्सव आदि न करना तथा एक साथ ही सभी शत्रुओंपर चढ़ाई कर देना--इन राजसम्बन्धी चौदह दोषोंका त्याग तो करते हो न? क्योंकि जिनके राज्यकी जड़ जम गयी है, ऐसे राजा भी इन दोषोंके कारण नष्ट हो जाते हैं
niścitānām anārambhaṁ mantrasya aparirakṣaṇam | maṅgalādyaprayogaṁ ca pratyutthānaṁ ca sarvataḥ, yudhiṣṭhira |
นารทกล่าวว่า “โอ้ ยุธิษฐิระ ท่านหลีกเลี่ยงโทษแห่งราชธรรมเหล่านี้หรือไม่—ไม่เริ่มงานที่ได้ตัดสินแน่วแน่แล้ว, ไม่พิทักษ์รักษาคำปรึกษาลับ, ละเลยพิธีมงคลและงานพิธีสาธารณะที่ค้ำจุนขวัญประชาและความชอบธรรมแห่งราชอำนาจ, และลุกขึ้นตอบโต้หรือยกทัพพร้อมกันทุกด้าน? ด้วยโทษเหล่านี้ แม้กษัตริย์ผู้มีแผ่นดินหยั่งรากมั่นคงก็อาจพินาศได้ เพราะทำให้ความมุ่งมั่นอ่อนลง แผนการรั่วไหล ความเชื่อมั่นของราษฎรเสื่อม และกำลังแตกกระจาย”
नारद उवाच
Educational Q&A
A king must convert decisions into timely action, protect confidential strategy, maintain auspicious public observances that uphold legitimacy and social cohesion, and avoid overextending by confronting all threats simultaneously. Neglect in these areas can destroy even a stable kingdom.
In the Sabha Parva dialogue on rājadharma, Nārada questions Yudhiṣṭhira about whether he has abandoned key royal defects, warning that such lapses—delay, indiscretion, neglect of public rites, and strategic overreach—bring ruin to rulers.