Shloka 63
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
(सात्यकि: कृतवर्मा च रथमारुह[ सत्वरौ । वीजयामासतुस्तत्र चामराभ्यां हरिं तथा ।। बलदेवश्न देवेशो यादवाश्ष॒ सहस्रश: । प्रययू राजवत् सर्वे धर्मपुत्रेण पूजिता: । ततः स सम्मतं राजा हित्वा सौवर्णमासनम् ।।) त॑ पद्धयामनुवव्राज धर्मराजो युधिष्ठिर: । भ्रातृभि: सहित: श्रीमान् वासुदेवं महाबलम्,सात्यकि और कृतवर्मा शीघ्रतापूर्वक उस रथपर आरूढ़ हो श्रीहरिकी सेवाके लिये चँवर डुलाने लगे। देवेश्वर बलदेवजी तथा सहस्रों यदुवंशी धर्मपुत्र युधिष्ठिससे पूजित हो राजाकी भाँति वहाँसे विदा हुए। तदनन्तर सोनेके श्रेष्ठ सिंहासनको छोड़कर भाइयोंसहित श्रीमान् धर्मराज युधिष्ठिर पैदल ही महाबली भगवान् वासुदेवके पीछे-पीछे चलने लगे
taṁ paddhyām anuvavrāja dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ | bhrātṛbhiḥ sahitaḥ śrīmān vāsudevaṁ mahābalam ||
สาตยกีและกฤตวรมะรีบขึ้นสู่ราชรถ แล้วพัดวีด้วยจามระถวายปรนนิบัติพระหริ ณ ที่นั้น พระพลเทวะผู้เป็นเจ้าแห่งเทพ พร้อมด้วยยาทพนับพัน ซึ่งได้รับการบูชาจากธรรมบุตรยุธิษฐิระ ก็ออกเดินทางไปด้วยสง่าราศีดุจพระราชา ครั้นแล้วพระราชายุธิษฐิระผู้ทรงเกียรติละทิ้งบัลลังก์ทองคำ และพร้อมด้วยพระอนุชาเสด็จเดินเท้าตามหลังพระวาสุเทวะผู้ทรงมหาพละ
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even a crowned king should embody dharma through humility and respectful conduct. Yudhiṣṭhira’s leaving the golden throne and walking behind Vāsudeva models ethical leadership: honor the worthy, prefer service over status, and place righteousness above comfort.
After being honored, Kṛṣṇa (Hari/Vāsudeva), along with Baladeva and many Yādavas, departs like a royal party. Sātyaki and Kṛtavarmā mount the chariot and fan Hari with cāmaras. Yudhiṣṭhira then rises from his golden seat and, with his brothers, follows Vāsudeva on foot as a gesture of reverence.