Shloka 42
Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta
कर्मणैतेन राजेन्द्र धर्मश्न सुमहान् कृत: । आपूृच्छामो नरव्यात्र सर्वकामै: सुपूजिता:,“धर्मज्ञ! आपका अभ्युदय हो रहा है, यह बड़े सौभाग्यकी बात है। आपने सम्राट्का पद प्राप्त कर लिया। अजमीढकुलनन्दन राजाधिराज! आपने इस कर्मद्वारा अजमीढवंशी क्षत्रियोंक यशका विस्तार तो किया ही है, महान् धर्मका भी सम्पादन किया है। नरव्याप्र! आपने हमारे लिये सब प्रकारके अभीष्ट पदार्थ सुलभ करके हमारा बड़ा सम्मान किया है। अब हम आपसे जानेकी अनुमति लेना चाहते हैं
vaiśampāyana uvāca |
karmaṇaitena rājendra dharmajña sumahān kṛtaḥ |
āpṛcchāmo naravyāghra sarvakāmaiḥ supūjitāḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชาผู้ประเสริฐ ผู้รู้ธรรม ด้วยการกระทำนี้เองพระองค์ได้บรรลุความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ยิ่งนัก โอ้พยัคฆ์แห่งมนุษย์ เมื่อพระองค์ทรงต้อนรับและบูชาพวกเราด้วยสิ่งอันพึงปรารถนาทุกประการ พร้อมทั้งประทานเกียรติอย่างยิ่ง บัดนี้พวกเราขอพระบรมราชานุญาตลาไป”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler’s greatness is measured not only by power but by dharmic conduct—especially honoring guests and fulfilling rightful needs. Ethical kingship is shown through respectful reception and generous provision.
The speaker praises the king for a significant, dharma-aligned act and for honoring the visitors with all comforts. Having been well received, they formally request permission to take their leave, following courtly protocol.