Shloka 78
Adhyāya 31: Rājasūya-samāgama — The Gathering of Kings and the Ordering of Hospitality
(रत्नभारमुपादाय ययौ सह निशाचरै: । इन्द्रप्रस्थं विवेशाथ कम्पयन्निव मेदिनीम् ।। रत्नोंका वह भारी भार साथ लिये निशाचरोंके साथ सहदेवने इन्द्रप्रस्थ नगरमें प्रवेश किया। उस समय वे पैरोंकी धमकसे सारी पृथ्वीको कम्पित करते हुए-से चल रहे थे। दृष्टवा युधिष्ठिरं राजन् सहदेव: कृताञ्जलि: । प्रह्मोडभिवाद्य तस्थौ स पूजितश्वैव तेन वै ।। राजन! युधिष्ठिरको देखते ही सहदेव हाथ जोड़ नम्रतापूर्वक उनके चरणोंमें पड़ गये। फिर विनीतभावसे उनके समीप खड़े हो गये। उस समय युधिष्ठिरने भी उनका बहुत सम्मान किया। लड़्काप्राप्तान् धनौघांश्व दृष्टवा तान् दुर्लभान् बहून् । प्रीतिमानभवद् राजा विस्मयं च ययौ तदा ।। लंकासे प्राप्त हुई अत्यन्त दुर्लभ एवं प्रचुर धनराशियोंको देखकर राजा युधिष्ठिर बड़े प्रसन्न और विस्मित हुए। कोटीसहस्रमधिकं हिरण्यस्य महात्मने । विचित्रांस्तु मणींश्वैव गोडजाविमहिषांस्तथा ।।) धर्मराजाय तत् सर्व निवेद्य भरतर्षभ । कृतकर्मा सुखं राजन्नुवास जनमेजय,भरतश्रेष्ठ जनमेजय! उस धनराशिमें सहस्र कोटिसे भी अधिक सुवर्ण था। विचित्र मणि एवं रत्न थे। गाय, भैंस, भेड़ और बकरियोंकी संख्या भी अधिक थी। राजन! इन सबको महात्मा धर्मराजकी सेवामें समर्पित करके कृतकृत्य हो सहदेव सुखपूर्वक राजधानीमें रहने लगे
ratnabhāram upādāya yayau saha niśācaraiḥ | indraprasthaṃ viveśātha kampayann iva medinīm || dṛṣṭvā yudhiṣṭhiraṃ rājan sahadevaḥ kṛtāñjaliḥ | prahṛṣṭo ’bhivādya tasthau sa pūjitaś caiva tena vai || labdhaprāptān dhanaughāṃś ca dṛṣṭvā tān durlabhān bahūn | prītimān abhavad rājā vismayaṃ ca yayau tadā || koṭisahasram adhikaṃ hiraṇyasya mahātmane | vicitrāṃs tu maṇīṃś caiva go-ajāvimahiṣāṃs tathā || dharmarājāya tat sarvaṃ nivedya bharatarṣabha | kṛtakarmā sukhaṃ rājann uvāsa janamejaya ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า: สหเทวะแบกภาระรัตนะหนักหนาไปพร้อมเหล่านิศาจร แล้วเข้าสู่อินทรปรัสถ์ราวกับทำให้แผ่นดินสั่นสะเทือน ครั้นเห็นพระเจ้ายุธิษฐิระ สหเทวะประนมมือด้วยความเคารพ ก้มกราบด้วยความปีติ แล้วยืนอย่างนอบน้อมอยู่ใกล้ ๆ; ส่วนยุธิษฐิระก็ให้เกียรติแก่เขา เมื่อพระราชาเห็นกองทรัพย์อันหายากและมากมายที่นำมาจากลงกา ก็เปี่ยมด้วยความยินดีและพิศวง สำหรับธรรมราชามีทองคำมากกว่าพันโกฏิ พร้อมแก้วมณีอันวิจิตร และมีโค แพะ แกะ และกระบือเป็นจำนวนมาก ครั้นถวายทั้งหมดแด่ธรรมราชาแล้ว สหเทวะผู้ทำภารกิจสำเร็จ ก็พำนักอย่างผาสุกในนครหลวง โอ้ชนเมชยะ
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes dharmic stewardship of wealth: riches gained through sanctioned duty are not treated as private indulgence but are respectfully offered to the righteous king (Dharmarāja) for the common good and the larger sacrificial-political purpose. It also models humility and proper conduct—Sahadeva approaches with joined palms, receives honor without arrogance, and completes his task without clinging to the fruits.
Sahadeva arrives at Indraprastha carrying an immense load of treasure with night-roaming attendants. He respectfully greets Yudhiṣṭhira, who honors him in return. Yudhiṣṭhira is delighted and astonished at the rare abundance—gold, gems, and livestock. Sahadeva formally presents everything to Dharmarāja and then lives contentedly in the capital, his mission fulfilled.