Shloka 23
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।।
vaiśampāyana uvāca |
mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā |
hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān ||
vṛto bharataśārdūlo dviṣacchoka-vivardhanaḥ |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ข้าแต่ชนเมชยะ! ครานั้น ภีมเสนผู้เป็นพยัคฆ์แห่งวงศ์ภารตะ ผู้เพิ่มพูนความโศกแก่ศัตรู ได้ออกเดินทัพตามพระบัญชาของพระราชา เพื่อปราบแว่นแคว้นฝ่ายตรงข้าม โดยมีกองทัพใหญ่ที่จัดเป็นระเบียบดุจจักรศึก เต็มไปด้วยช้าง ม้า และรถศึก พร้อมอาวุธและเกราะ สามารถบดขยี้อาณาจักรของศัตรูได้
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames warfare as an extension of lawful kingship and duty: force is depicted as organized (balacakra), properly equipped (daṃśita), and directed toward a political objective under legitimate command, emphasizing responsibility and order rather than personal vengeance.
Vaiśampāyana describes a leading Bharata hero departing with a large, fully armed army—complete with elephants, horses, and chariots—to subdue enemy territories, thereby increasing the sorrow of opponents through successful campaign and domination.