Shloka 22
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।।
vaiśampāyana uvāca |
mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā |
hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān ||
vṛto bharataśārdūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ข้าแต่ชนเมชยะ! ครานั้นเอง ภีมเสนผู้ทรงเดช ผู้เป็นพยัคฆ์แห่งวงศ์ภารตะ ผู้เพิ่มพูนความโศกแก่ศัตรู ได้รับพระบัญชาจากธรรมราชแล้ว จึงออกเดินทัพไปเพื่อพิชิตทิศบูรพา โดยมีมหากองทัพอันจัดเป็นกระบวนดุจจักรศึก ล้วนพร้อมด้วยช้าง ม้า และรถศึก สวมเกราะถืออาวุธครบครัน สามารถบดขยี้แว่นแคว้นของปฏิปักษ์ได้
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a dharmic-political principle: rightful rule is upheld not merely by intent but by disciplined, well-ordered strength under command. Power is portrayed as ethically situated when deployed in service of legitimate royal duty against hostile realms.
Vaiśampāyana describes a leading Bharata hero proceeding with a massive, fully equipped army—elephants, horses, and chariots in organized formation—so formidable that it increases the sorrow of opposing kings. In the surrounding episode (as reflected in the Gītā Press context), this aligns with the campaign of conquest undertaken on the Pāṇḍavas’ behalf.