Shloka 2
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।।
vaiśampāyana uvāca | mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā | hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān || 2 || vṛto bharataśārṭūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า— ขณะนั้นเอง ภีมเสนะ ผู้เป็นพยัคฆ์แห่งวงศ์ภารตะ ครั้นรับพระบัญชาจากธรรมราชแล้ว ก็ยกออกไปเพื่อพิชิตทิศบูรพา เขาถูกแวดล้อมด้วยกงล้อแห่งกองทัพอันมหึมา ซึ่งบดขยี้แว่นแคว้นศัตรู—เต็มไปด้วยช้าง ม้า และรถศึก พร้อมด้วยเกราะและอาวุธครบครัน วีรบุรุษผู้ทรงเดชนั้นยิ่งทำให้ความโศกของศัตรูทวีขึ้น
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames military might within the ethic of sanctioned rule: a hero’s force is portrayed as disciplined, fully equipped, and directed toward the political task of subduing hostile realms—suggesting that power, in the epic’s ideal, operates under royal command and public purpose rather than personal impulse.
Vaiśampāyana describes a leading Bharata hero setting out accompanied by a massive, well-armed army—packed with elephants, horses, and chariots—capable of crushing enemy kingdoms, thereby intensifying the sorrow of opponents as the campaign begins.