Shloka 18
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।।
mahātā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā | hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān || vṛto bharataśārdūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—แล้วภีมเสน ผู้เป็นพยัคฆ์แห่งวงศ์ภารตะ ผู้เพิ่มพูนความโศกแก่ศัตรู ก็ออกเดินทัพตามพระบัญชาของธรรมราช โดยมีกองทัพใหญ่รายล้อมดุจจักรแห่งกำลังซึ่งจะบดขยี้แว่นแคว้นฝ่ายตรงข้าม เต็มไปด้วยช้าง ม้า และรถศึก พร้อมเกราะและอาวุธครบครัน มุ่งสู่การพิชิตทิศบูรพา
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames military action as an instrument of rajadharma: when undertaken under rightful command and for establishing sovereignty, force is portrayed as legitimate statecraft—though it inevitably produces suffering for opponents, underscoring the moral weight of political power.
Vaiśampāyana describes a leading Bharata hero (identified in the Gītā Press context as Bhīmasena) departing with a huge, well-equipped army—elephants, horses, and chariots—to subdue hostile kingdoms as part of the wider campaign of conquest.