Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः

Nakula’s Conquest of the Western Quarter

महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान्‌ २ ।।

vaiśampāyana uvāca |

mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā |

hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān ||

vṛto bharataśārṭūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ |

ไวศัมปายนะกล่าวว่า—โอ้ชนเมชยะ! ครานั้น ภีมเสนผู้ทรงเดช—พยัคฆ์แห่งวงศ์ภารตะ ผู้เพิ่มพูนความโศกแก่ศัตรู—รับพระบัญชาของธรรมราชแล้ว ออกไปเพื่อพิชิตทิศบูรพา โดยมีมหากองทัพอันสวมเกราะครบครัน รายล้อมดุจจักรแห่งกำลังที่บดขยี้แว่นแคว้นศัตรู เต็มไปด้วยช้าง ม้า และรถศึก

महताby/with great
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
बलचक्रेणwith the army-formation/host (lit. wheel of forces)
बलचक्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootबलचक्र
FormNeuter, Instrumental, Singular
परराष्ट्रावमर्दिनाwith (a force) that crushes enemy kingdoms
परराष्ट्रावमर्दिना:
Karana
TypeAdjective
Rootपरराष्ट्र-अवमर्दिन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
हस्तिelephant
हस्ति:
Karana
TypeNoun
Rootहस्तिन्
FormMasculine, Stem (in compound), —
अश्वhorse
अश्व:
Karana
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Stem (in compound), —
रथchariot
रथ:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Stem (in compound), —
पूर्णेनfilled (with)
पूर्णेन:
Karana
TypeAdjective
Rootपूर्ण
FormNeuter, Instrumental, Singular
दंशितेनarmoured, equipped (with mail/armor)
दंशितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootदंशित
FormNeuter, Instrumental, Singular
प्रतापवान्mighty, illustrious
प्रतापवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतापवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
वृतःsurrounded, accompanied
वृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootवृत
FormMasculine, Nominative, Singular
भरतशार्दूलःtiger among the Bharatas
भरतशार्दूलः:
Karta
TypeNoun
Rootभरत-शार्दूल
FormMasculine, Nominative, Singular
द्विषत्enemy
द्विषत्:
Karma
TypeNoun
Rootद्विषत्
FormMasculine, Stem (in compound), —
शोकgrief
शोक:
Karma
TypeNoun
Rootशोक
FormMasculine, Stem (in compound), —
विवर्द्धनःincreasing, augmenting
विवर्द्धनः:
Karta
TypeAdjective
Rootविवर्द्धन
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
B
Bharata lineage (Bharatas/Kurus)
A
Army (balacakra)
E
Elephants
H
Horses
C
Chariots
E
Enemy kingdoms (para-rāṣṭra)

Educational Q&A

The verse frames warfare within rajadharma: force is legitimate when exercised under rightful command and for the ordered expansion or consolidation of a kingdom, emphasizing disciplined preparedness (daṃśita) and responsibility rather than personal vendetta.

Vaiśampāyana describes a leading Kuru hero, attended by a fully equipped, elephant-horse-chariot army, departing to crush hostile realms—specifically as part of the campaign to bring the eastern direction under control.