Shloka 2
धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! कर्ण और अर्जुनके उस संग्राममें, जबकि सबके लिये भयानक दिन उपस्थित हुआ था, बाणोंकी आगसे दग्ध और उन्मथित होकर भागती हुई कौरव-सेना तथा सूृंजय-सेनाकी कैसी अवस्था हुई? ।। संजय उवाच शृणु राजन्नवहितो यथा वृत्तों महाक्षय: । घोरो मनुष्यदेहानामाजी च गजवाजिनाम्,संजयने कहा--राजन्! उस युद्धस्थलमें मनुष्यके शरीरों, हाथियों और घोड़ोंका जैसा घोर एवं महान् विनाश हुआ, वह सब सावधान होकर सुनिये
sa f1jaya uv01ca |
5bu r01jann avahito yath01 v5tta mah01k aya |
ghoro manu 63yadeh01n01m 01jau ca gajav01jin01m ||
ธฤตราษฏระตรัสถามว่า—“สัญชัย! ในศึกระหว่างกรรณะกับอรชุน เมื่อวันอันน่าสะพรึงกลัวมาถึงแก่ทุกผู้คน กองทัพเการพและกองทัพศฤญชัยที่ถูกไฟแห่งศรเผาผลาญจนแตกตื่นและพากันหนีไปนั้น มีสภาพเช่นไร?” สัญชัยทูลว่า—“ข้าแต่พระราชา โปรดทรงสดับด้วยความตั้งใจเถิด; ข้าพเจ้าจะเล่าตามที่เกิดขึ้น—ความพินาศอันน่ากลัวและใหญ่หลวงในสนามรบ: การล่มสลายของร่างมนุษย์ ตลอดจนช้างและม้า.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames war as ghora (dreadful) and emphasizes mindful listening to truthful testimony. It highlights the moral weight of mass destruction and the responsibility of a ruler to face the consequences of conflict through honest report.
Dhritarashtra has asked about the state of the armies during the Karna-Arjuna clash. Sanjaya begins his account, urging the king to listen attentively as he describes the immense slaughter of men and of war-animals on the battlefield.