Shloka 2
निपातितस्यन्दनवाजिनागं बलं॑ च दृष्टवा हतसूतपुत्रम् । दुर्योधनो श्रुप्रतिपूर्णनेत्रो दीनो मुहुर्नि:श्वसंश्चार्तरूप:,कौरव-सेनाके रथ, घोड़े और हाथी मार डाले गये थे। सूतपुत्रका भी वध कर दिया गया था। उस अवस्थामें उस सेनाको देखकर दुर्योधनकी आँखोंमें आँसू भर आये और वह बारंबार लंबी साँस खींचता हुआ दीन एवं दु:खी हो गया
sañjaya uvāca |
nipātita-syandana-vāji-nāgaṃ balaṃ ca dṛṣṭvā hata-sūta-putram |
duryodhano aśru-pratipūrṇa-netro dīno muhur niḥśvasaṃś cārta-rūpaḥ ||
เมื่อเห็นกองทัพเการพะที่รถศึก ม้า และช้างถูกโค่นล้ม และเห็นบุตรสารถีถูกสังหาร ดุรโยธน์ก็มีนัยน์ตาเอ่อด้วยน้ำตา เขาถอนใจยาวครั้งแล้วครั้งเล่า กลายเป็นผู้สิ้นเรี่ยวแรงใจและมีสภาพอันถูกความโศกครอบงำ
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the inevitable emotional and moral reckoning that follows destructive warfare: when one’s power (bala) collapses and key allies fall, pride gives way to grief. It implicitly points to the fragility of worldly strength and the heavy cost of pursuing victory through adharma.
Sañjaya reports Duryodhana’s reaction after seeing the Kaurava forces devastated—chariots, horses, and elephants brought down—and after the death of Karṇa (referred to as the charioteer’s son). Duryodhana becomes tearful, repeatedly sighing, and appears deeply distressed.