Shloka 8
(ततस्तु तौ वै पुरुषप्रवीरी राजन् वरौ सर्वधनुर्धराणाम् । त्यक्त्वा55त्मदेहौ समरे5तिघोरे प्राप्तश्रमौ शत्रुदुरासदौ हि ।।
sañjaya uvāca |
tatastu tau vai puruṣapravīrau rājan varau sarvadhanurdharāṇām |
tyaktvātmadehau samare'tighore prāptaśramau śatrudurāsadau hi ||
dṛṣṭvā tu tau saṃyati samprayuktau parasparaṃ chidraniviṣṭadṛṣṭī |
devarṣigandharvagaṇāḥ sayakṣāḥ santuṣṭuvus te pitaras ca hṛṣṭāḥ ||
tau sandadhānāv aniśaṃ ca rājan samasyantau cāpi śarān anekān |
sandarśayetāṃ yudhi mārgān vicitrān dhanurdharī tau vividhaiḥ kṛtāstraiḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ครั้นแล้ววีรบุรุษผู้เลิศทั้งสองนั้น—ยอดแห่งนักธนูทั้งปวง—ในศึกอันน่าสะพรึงกลัวยิ่ง ได้สลัดความยึดติดในกายตนออก แล้วต่อสู้ด้วยความเพียรพยายามใหญ่หลวง ทั้งสองล้วนเป็นผู้ที่ศัตรูเข้าถึงได้ยากและปราบได้ยาก เมื่อเห็นทั้งคู่ประจัญบานกัน ต่างเพ่งมองหาช่องโหว่ (จุดอ่อน) ของกันและกัน หมู่เทพ ฤๅษี คันธรรพ์ พร้อมทั้งยักษ์ ต่างชื่นชมสรรเสริญด้วยความยินดี และหมู่ปิตฤก็พลอยโสมนัส และข้าแต่พระราชา ทั้งสองนักธนูนั้นคอยสอดลูกศรขึ้นคันธนูมิได้ขาด แล้วยิงออกเป็นห่าลูกศรนับไม่ถ้วน ผู้ชำนาญในอาวุธอันสำเร็จหลายประการ ได้แสดงลีลายุทธ์อัศจรรย์และแนวทางกลศึกอันหลากหลายในสนามรบ”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a warrior-ethic: steadfast focus, mastery of skill, and a kind of disciplined detachment—‘abandoning attachment to the body’—in the performance of one’s duty. It also frames heroic effort as something witnessed and evaluated by a wider moral-cosmic audience (gods, seers, ancestors), implying that conduct in war is not merely physical but ethically significant.
Sañjaya describes two supreme archers engaged in a fierce duel. They relentlessly fit and release volleys of arrows, each watching for the other’s vulnerabilities, while celestial beings and the ancestors look on with joy and praise at their extraordinary martial display and tactical manoeuvres.