Shloka 4
नराश्वमातड़रथै: समाकुलं शरासिशव्त्यृष्टिनिपातदुः:सहम् । अभीरुजुष्ट हतदेहसंकुलं रणाजिरं लोहितमाबभौ तदा
sañjaya uvāca |
narāśva-mātaṅga-rathaiḥ samākulaṃ śarāsi-śakti-ṛṣṭi-nipāta-duḥsaham |
abhīru-juṣṭaṃ hata-deha-saṅkulaṃ raṇājiraṃ lohitam ābabhau tadā ||
ครั้งนั้นสนามรบอัดแน่นด้วยทหารราบ ม้า ช้าง และรถศึก ถูกกระหน่ำด้วยลูกศรและอาวุธ—ดาบ หอก และหลาว—จนแทบยืนหยัดมิได้ ท่ามกลางเหล่ากล้าผู้ไม่หวั่นพรั่น และกองศพผู้ล้มตาย รณภูมินั้นจึงปรากฏแดงฉานด้วยโลหิต
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the human cost of war: when courage is severed from restraint and dharma, the battlefield becomes a place of unbearable suffering, marked by bloodshed and the bodies of the slain—an implicit ethical warning about violence and its consequences.
Sañjaya gives a vivid report of the combat scene: the field is packed with infantry, horses, elephants, and chariots; weapons rain down; corpses accumulate; and the ground appears red with blood as fearless warriors continue to press the fight.