Shloka 12
विचित्र युद्ध करनेवाले, रथियोंमें श्रेष्ठ माद्रीकुमार नकुलने कृतवर्मापर चढ़ाई की। ट्रपदकुमार पांचालराज सेनापति धृष्टद्युम्नने सेनासहित कर्णपर आक्रमण किया ।।
sañjaya uvāca | vicitra-yuddha-karaṇe rathināṃ śreṣṭho mādrī-kumāro nakulaḥ kṛtavarmāṇam abhyadhāvat | drupada-kumāraḥ pāñcāla-rāja-senāpatiḥ dhṛṣṭadyumnaḥ senā-sahitaḥ karṇam abhyākrāmat || duḥśāsano bhārata bhāratī ca saṃśaptakānāṃ pṛtanā samṛddhā | bhīmaṃ raṇe śastra-bhṛtāṃ variṣṭhaṃ bhīmaṃ samarcchat tam asahya-vegām ||
สัญชัยกล่าวว่า— นกุล โอรสแห่งมาทรี ผู้เลิศในหมู่นักรบรถศึกและชำนาญกลศึกนานา ได้พุ่งเข้าหากฤตวรมัน ส่วนธฤษฏทฺยุมน์ โอรสแห่งทฺรุปท ผู้เป็นราชาแห่งปัญจาลและแม่ทัพ ก็ยกกองทัพเข้าจู่โจมกรณะ ครั้นแล้ว ทุศาสน พร้อมกองทัพเการพและกองพลสังศัปตกะอันเพียบพร้อม ก็กรูกันเข้าหาภีมเสน ผู้เกรี้ยวกราดในศึก ผู้เลิศในหมู่นักถือศัสตรา ด้วยแรงกระแทกอันยากต้านทาน
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a recurring ethical reality of the Kurukṣetra war: individual prowess draws collective counterforce, and commanders deploy coordinated assaults to contain a single dominant warrior. It reflects kṣatriya-dharma in its martial form—duty-bound engagement—while also implying the tragic escalation where strategy and numbers are used to overwhelm even the most valiant.
Multiple engagements occur simultaneously: Nakula charges Kṛtavarmā; Dhṛṣṭadyumna, leading the Pāñcāla army, attacks Karṇa; and on the Kaurava side, Duḥśāsana along with the Kaurava troops and the Saṃśaptaka battalions surge against Bhīma with fierce, seemingly irresistible speed.