Previous Verse

Shloka 3136

स राजसूयश्न समाप्तदक्षिण: सभा च दिव्या भवतो ममौजसा । “राजन! मैंने सम्पूर्ण दिशाओं और दिक्पालोंको जीतकर आपके अधीन कर दिया था। पर्याप्त दक्षिणाओंसे युक्त राजसूययज्ञका अनुष्ठान तथा आपकी दिव्य सभाका निर्माण मेरे ही बलसे सम्भव हुआ है

sa rājasūyaś ca samāptadakṣiṇaḥ sabhā ca divyā bhavato mamaujasā | “rājan! mayā samastā diśaś ca dikpālāś ca jitvā bhavad-adhīnāḥ kṛtāḥ | paryāptadakṣiṇā-yuktasya rājasūya-yajñasya anuṣṭhānaṃ tathā tava divyāyāḥ sabhāyāś ca nirmāṇaṃ mamaiva balena sambhavam abhavat”

ข้าแต่พระราชา ด้วยกำลังของข้าพระองค์เอง ข้าพระองค์ได้พิชิตทิศทั้งปวงและทิศบาล แล้วนำมาสยบไว้ใต้พระอำนาจของพระองค์ ราชสูยะยัญซึ่งสมบูรณ์ด้วยทักษิณาอันพอเพียง และท้องพระโรงอันวิจิตรดุจทิพย์ของพระองค์—ทั้งสองสิ่งนั้นสำเร็จได้ด้วยเดชกำลังของข้าพระองค์

सःhe/that (person)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजसूययज्ञःthe Rājasūya sacrifice
राजसूययज्ञः:
Karta
TypeNoun
Rootराजसूय-यज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
समाप्तदक्षिणःhaving (fully) completed/adequate fees (dakṣiṇā)
समाप्तदक्षिणः:
Karta
TypeAdjective
Rootसमाप्त-दक्षिण
FormMasculine, Nominative, Singular
सभाassembly hall
सभा:
Karta
TypeNoun
Rootसभा
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
दिव्याdivine, splendid
दिव्या:
Karta
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormFeminine, Nominative, Singular
भवतःof you (sir)
भवतः:
Adhikarana
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Genitive, Singular
ममof me / my
मम:
Adhikarana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
ओजसाby (my) strength/energy
ओजसा:
Karana
TypeNoun
Rootओजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
R
Rājan (the king addressed)
R
Rājasūya-yajña
S
Sabhā (divine assembly hall)
D
Diśaḥ (the directions)
D
Dikpālāḥ (guardians of the directions)

Educational Q&A

The passage highlights how royal legitimacy is often claimed through conquest and grand ritual (Rājasūya) supported by wealth and power; ethically, it also warns that pride in one’s might and achievements can become a basis for rivalry and downfall when power is treated as the sole source of authority.

Sañjaya reports a boastful assertion addressed to a king: the speaker claims to have subdued all directions and their guardians for the king, enabling the king’s Rājasūya sacrifice with full gifts and the building of a splendid royal assembly hall—crediting these achievements to his own strength.