Previous Verse
Next Verse

Shloka 134

अर्जुनस्य शीघ्रप्रयाणं भीम-शकुनियुद्धं च

Arjuna’s Rapid Advance and the Bhīma–Śakuni Encounter

द्रौणिं हापश्यत्‌ संग्रामे फाल्गुनं च मुहुर्मुहु: । राजन! वे रोषसे लंबी साँस खींचते और अपने नेत्रोंद्वारा दग्ध-सा करते हुए युद्धस्थलमें अश्वत्थामा और अर्जुनकी ओर बारंबार देखने लगे ।। १३३ $ ।। ततः क्रुद्धो5ब्रवीत्‌ कृष्ण: पार्थ सप्रणयं तदा,तत्पश्चात्‌ क्रोधमें भरे हुए श्रीकृष्ण उस समय अर्जुनसे प्रेमपूर्वक बोले--'पार्थ! युद्धस्थलमें तुम्हारा यह उपेक्षायुक्त अद्भुत बर्ताव देख रहा हूँ। भारत! आज द्रोणपूत्र अश्वृत्थामा तुमसे सर्वथा बढ़ता जा रहा है

drauṇiṁ hāpaśyat saṅgrāme phālgunaṁ ca muhurmuhuḥ | rājann eva roṣase lambī śvāsaṁ khīñcateva ca netrābhyāṁ dagdha-sa iva kurvan aśvatthāmānam arjunaṁ ca punaḥ punaḥ dadarśa || 133 || tataḥ kruddho 'bravīt kṛṣṇaḥ pārtha sapraṇayaṁ tadā | "pārtha yuddha-sthale tava idam upekṣā-yuktam adbhutaṁ ceṣṭitaṁ paśyāmi | bhārata adya droṇa-putro 'śvatthāmā tvām sarvathā vardhamāna iva" || 134 ||

ข้าแต่พระราชา เขาเฝ้ามองในสมรภูมิไปยังโทรณิ (อัศวัตถามา) และฟาลคุนะ (อรชุน) ซ้ำแล้วซ้ำเล่า; ด้วยความโกรธเขาสูดลมหายใจยาว และสายตาราวกับจะเผาผลาญให้มอดไหม้ ครั้นแล้ว พระกฤษณะผู้เดือดดาลแต่เปี่ยมด้วยความเอ็นดู ตรัสแก่ปารถะว่า—“ปารถะ เราเห็นพฤติกรรมอันน่าพิศวงของเจ้าในสนามรบนี้—ท่าทีราวกับละเลย โอ้ภารตะ วันนี้บุตรแห่งโทรณะ อัศวัตถามา กำลังได้เปรียบเจ้าในทุกประการ”

द्रौणिम्Drona’s son (Ashvatthama)
द्रौणिम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रौणि (द्रोण-पुत्र)
FormMasculine, Accusative, Singular
indeed/just
:
TypeIndeclinable
Root
अपश्यत्saw
अपश्यत्:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
संग्रामेin the battle
संग्रामे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंग्राम
FormMasculine, Locative, Singular
फाल्गुनम्Phalguna (Arjuna)
फाल्गुनम्:
Karma
TypeNoun
Rootफाल्गुन (अर्जुन)
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
मुहुःagain and again
मुहुः:
TypeIndeclinable
Rootमुहुः
मुहुःagain and again
मुहुः:
TypeIndeclinable
Rootमुहुः
ततःthen/thereupon
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध (√क्रुध्)
FormMasculine, Nominative, Singular
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
कृष्णःKrishna
कृष्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकृष्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
पार्थO Partha (Arjuna)
पार्थ:
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Vocative, Singular
सप्रणयम्affectionately/with affection
सप्रणयम्:
TypeAdjective
Rootस-प्रणय (प्रणय = affection)
FormNeuter, Accusative, Singular
तदाat that time
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
राजन् (King Dhṛtarāṣṭra, implied addressee)
द्रौणि / अश्वत्थामा (Aśvatthāmā)
फाल्गुन / अर्जुन (Arjuna)
कृष्ण (Kṛṣṇa)
पार्थ (Pārtha, Arjuna)

Educational Q&A

Even in righteous war, a warrior must not lapse into complacency or neglect; Kṛṣṇa’s affectionate yet stern rebuke frames vigilance and disciplined effort as part of dharma, especially when an opponent is gaining advantage.

Sañjaya reports a tense moment: someone (in the battle context) repeatedly watches Aśvatthāmā and Arjuna with anger. Kṛṣṇa then addresses Arjuna directly, noting Arjuna’s surprising indifference and warning that Aśvatthāmā is surpassing him that day.