Shloka 23
कृष्णेन अर्जुनस्य प्रोत्साहनम् — Kṛṣṇa’s Exhortation to Arjuna
Prelude to Karṇa’s Slaying
नरास्तु निहता भूमौ कूजन्तस्तत्र मारिष | दृष्टवा च बान्धवानन्ये पितृनन्ये पितामहान्,आर्य! वहाँ घायल होकर पृथ्वीपर पड़े हुए कितने ही मनुष्य अपने बान्धव-जनोंको देखकर कराह उठते थे। कितने ही अपने बाप-दादोंको देखकर कुछ अस्फुट स्वरमें बोलने लगते थे
narāstu nihatā bhūmau kūjantastatra māriṣa | dṛṣṭvā ca bāndhavān anye pitṝn anye pitāmahān |
สัญชัยกล่าวว่า—“ท่านผู้ควรเคารพ ที่นั่นเหล่ามนุษย์ผู้บาดเจ็บล้มลงนอนกับพื้น ต่างคร่ำครวญด้วยเสียงทุกข์. บางคนเห็นญาติของตนก็ครางร้องดัง; บางคนเห็นบิดาและปู่ของตนก็เริ่มพูดด้วยเสียงขาดห้วง ไม่ชัดเจน.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ethical cost of war: even amid martial duty, the sight of one’s own relatives—fathers and grandfathers—turns victory into grief, revealing the fragility of human life and the moral weight borne by those who fight.
Sañjaya describes the battlefield aftermath: wounded and fallen men lie on the ground crying out; recognizing their own family members among the casualties, they groan and speak faintly in broken voices.