Shloka 21
कर्णेन युधिष्ठिरानीकविदारणम् / Karṇa’s Breach of Yudhiṣṭhira’s Battle-Line
ईषा नक्षत्रवंशश्व॒ युग: कृतयुगो5भवत्
īṣā nakṣatravaṃśaś ca yugaḥ kṛtayugo 'bhavat | nakṣatrāṇāṃ samūha īṣādaṇḍo babhūva ca | vāsukir nāgarājo 'sya rathasya kūbaro 'bhavat | himavān apaskaro 'bhūd vindhyaś cādhārakāṣṭhavat | udayācalaś cāstācalaś ca tayor devair mahātmabhiḥ | cakrapratiṣṭhākāṣṭhāni kṛtāni rathasaṃyuge ||
ทุรโยธนะกล่าวว่า “คานของราชรถจักรวาลนั้นกลายเป็นแนวแห่งหมู่ดาว และแอกก็แปรเป็นกฤตยุค หมู่ดาราทั้งปวงรวมกันเป็นไม้คานยาว วาสุกีราชาแห่งนาคเป็นสลักแอก หิมาลัยเป็นคานขวางด้านหลัง และวินธยะเป็นไม้ค้ำรองรับ ส่วนอุทัยาจลกับอัสตาจลนั้น เหล่าเทพผู้ประเสริฐได้ทำให้เป็นไม้รองรับที่ตั้งของล้อทั้งหลาย”
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse uses cosmic-chariot imagery to magnify a martial enterprise by mapping parts of a chariot onto the universe (stars, yugas, mountains, serpent-king). Ethically, it reflects how power and ambition can seek legitimacy through grand mythic symbolism—an epic reminder that rhetorical grandeur does not itself establish dharma.
Duryodhana describes a wondrous, cosmic-scale chariot construction: constellations become the pole, the Kṛta-yuga becomes the yoke, Vāsuki becomes the fastening pin, and great mountains become structural timbers and wheel-bases. The passage functions as an elevated description (utprekṣā-like) to intensify the scene’s mythic atmosphere in the Karṇa Parva war context.