Shloka 1
काकोपमोपदेशः
The Crow-and-Swan Exemplum as Counsel to Karṇa
पम्प बछ। ऑफ क्ाज एकोनत्रिशो< ध्याय: युधिष्ठिरके द्वारा दुर्योधनकी पराजय धृतराष्ट्र रवाच अतितीव्राणि दुःखानि दुःसहानि बहूनि च । त्वत्तो5हं संजयाश्रौषं पुत्राणां चैव संक्षयम्,धृतराष्ट्र बोले--संजय! तुमसे मैंने अबतक अत्यन्त तीव्र और दुःसह दुःख देनेवाली बहुत-सी घटनाएँ सुनी हैं। अपने पुत्रोंक विनाशकी बात भी सुन ली। सूत! जैसा तुम मुझसे कह रहे हो और जिस प्रकार वह युद्ध सम्पन्न हुआ, उसे देखते हुए मेरा यह दृढ़ निश्चय हो रहा है कि अब कुरुवंशी जीवित नहीं रहे
dhṛtarāṣṭra uvāca | atitīvrāṇi duḥkhāni duḥsahāni bahūni ca | tvatto 'haṃ sañjayāśrauṣaṃ putrāṇāṃ caiva saṃkṣayam |
ธฤตราษฏระตรัสว่า “สัญชัย เราได้ฟังจากเจ้าถึงความทุกข์มากมาย อันรุนแรงยิ่งและยากจะทนได้ และยังได้ฟังถึงความพินาศของบุตรทั้งหลายของเราอีกด้วย จากถ้อยคำที่เจ้าบรรยายและจากวิถีที่สงครามนั้นดำเนินไป ความเชื่อมั่นอันแน่วแน่ก็เกิดขึ้นในใจเราว่า วงศ์กุรุจักไม่อาจดำรงอยู่ต่อไป”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ethical cost of adharma-driven conflict: attachment and wrongful choices culminate in unbearable grief and the ruin of one’s own lineage. It also highlights how truthful narration forces moral reckoning—Dhṛtarāṣṭra can no longer evade the consequences of the war.
Dhṛtarāṣṭra responds to Sañjaya’s report of the battle. Having heard repeated calamities and now the destruction of his sons, he concludes that the Kuru family line is headed toward extinction.