Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Śalya’s Objection to Sārathya and Duryodhana’s Conciliation (शल्यमन्यु-प्रशमनम् / Sārathyāṅgīkāra)

त्वद्वोषात्‌ कुरव: क्षीणा: समासाद्य परस्परम्‌ | त्वामद्य समरे हत्वा कृतकृत्यो5स्मि विज्वर:,तब नकुलने कर्णसे हँसते हुए इस प्रकार कहा--“आज दीर्घकालके पश्चात्‌ देवताओंने मुझे सौम्य दृष्टिसे देखा है; यह बड़े हर्षकी बात है। पापी कर्ण! मैं रणभूमिमें तेरी आँखोंके सामने आ गया हूँ। तू अच्छी तरह मुझे देख ले। तू ही इन सारे अनर्थोंकी तथा वैर एवं कलहकी जड़ है। तेरे ही दोषसे कौरव आपसमें लड़-भिड़कर क्षीण हो गये। आज मैं तुझे समरभूमिमें मारकर कृतकृत्य एवं निश्चिन्त हो जाऊँगा”

tvad-doṣāt kuravaḥ kṣīṇāḥ samāsādya parasparam | tvām adya samare hatvā kṛtakṛtyo 'smi vijvaraḥ ||

“ด้วยความผิดของเจ้า เหล่ากุรุก็ร่อยหรอเพราะเข้าปะทะกันเอง วันนี้เมื่อข้าฆ่าเจ้าในศึก ข้าจะสำเร็จความมุ่งหมายและพ้นจากความกังวล”

त्वत्-दोषात्from your fault
त्वत्-दोषात्:
Apadana
TypeNoun
Rootत्वद् (युष्मद्-प्रातिपदिक) + दोष
FormMasculine, Ablative, Singular
कुरवःthe Kurus (Kauravas)
कुरवः:
Karta
TypeNoun
Rootकुरु
FormMasculine, Nominative, Plural
क्षीणाःwasted, diminished
क्षीणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्षीण (√क्षि)
FormMasculine, Nominative, Plural
समासाद्यhaving met/encountered
समासाद्य:
Karma
TypeVerb
Rootसम्-आ-√सद्
FormAbsolutive (Gerund)
परस्परम्mutually, with one another
परस्परम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर
Formtrue
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma
TypePronoun
Rootत्वद् (युष्मद्-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
अद्यtoday
अद्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअद्य
Formtrue
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
हत्वाhaving slain
हत्वा:
Karma
TypeVerb
Root√हन्
FormAbsolutive (Gerund)
कृतकृत्यःone whose task is accomplished
कृतकृत्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृत-कृत्य
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्मिI am
अस्मि:
Karta
TypeVerb
Root√अस्
FormPresent, First, Singular
विज्वरःfree from fever/anguish; untroubled
विज्वरः:
Karta
TypeAdjective
Rootवि-ज्वर
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Kuravaḥ (Kurus/Kauravas)

Educational Q&A

The verse frames moral causality in war: collective ruin is traced to a perceived root-agent of discord (doṣa), and the speaker equates eliminating that cause with restoring inner peace (vijvara) and completing one’s duty (kṛtakṛtya). It highlights how responsibility and blame are rhetorically assigned in epic ethics.

In Sañjaya’s report of the battlefield exchange, a warrior declares that the Kurus have been mutually depleted because of the opponent’s wrongdoing, and vows that killing him today will bring a sense of completion and relief from distress.