Shloka 11
Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
संछिन्नरश्मियोकत्राक्षान् व्यनुकर्षयुगान् रथान् | विध्वस्तसर्वसंनाहान् बाणैश्षक्रेडर्जुनस्तदा,अर्जुनने उस समय अपने बाणोंद्वारा शत्रुओंके रथोंकी बड़ी बुरी दशा कर डाली। उनके त्रिवेणुसमूह काट डाले, घोड़ों और पार्श्वरक्षकोंको मार डाला। उन योद्धाओंके हाथोंसे खिसककर तूणीर गिर गये तथा उनके रथोंके पहिये और ध्वज भी नष्ट हो गये। घोड़ोंकी बागडोर, जोत और रथके धुरे भी काट डाले गये। उनके अनुकर्ष और जूए भी चौपट हो गये थे
saṁchinnarasmiyoktrākṣān vyanukarṣayugān rathān | vidhvastasarvasaṁnāhān bāṇaiḥ śakrer arjunas tadā ||
สัญชัยกล่าวว่า—ครานั้น สวยสาจิน อรชุนใช้ศรทำลายรถศึกของศัตรูให้พินาศ ตัดบังเหียนและแอก ฟันเพลาให้แตก ทำล้อและธงร่วง และทำเครื่องสรรพาวุธทั้งปวงให้ยุ่งเหยิง เมื่อไร้การควบคุมและไร้การคุ้มกัน รถศึกเหล่านั้นก็กลายเป็นผู้สิ้นหนทางในสมรภูมิ
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a pragmatic ethic of warfare in the epic: combat effectiveness depends on systems—chariots, harness, reins, and armor—not only on individual valor. Disabling an opponent’s means of fighting can decide a battle, while also illustrating the harsh, consequential nature of kṣatriya warfare.
Sañjaya reports that Arjuna uses precise archery to cripple enemy chariots by severing reins, yokes, and axles and by ruining their equipment, leaving the opposing forces disorganized and their vehicles unusable.