Shloka 38
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
तमभ्यधावद् द्विरदं भीमो भीमस्य नागराट् । महावातेरितं मेघं वातोद्धूत इवाम्बुद:
sañjaya uvāca |
tam abhyadhāvad dviradaṃ bhīmo bhīmasya nāgarāṭ |
mahāvāteritaṃ meghaṃ vātoddhūta ivāmbudaḥ ||
sā vadhyamānā samare kekayānāṃ mahācamūḥ |
tam utsṛjya raṇe śatruṃ pradudrāva diśo daśa ||
สัญชัยกล่าวว่า—ช้างศึกผู้เป็นจ้าวแห่งช้างของภีมะพุ่งไล่ช้างนั้นไป ดุจเมฆก้อนหนึ่งที่ถูกลมขับไล่ตามเมฆอีกก้อนซึ่งถูกพายุใหญ่พัดพาไป ขณะเดียวกัน กองทัพใหญ่แห่งชาวเกกยะซึ่งถูกสังหารในสนามรบ ก็ละทิ้งศัตรูในศึกแล้วแตกหนีไปทั้งสิบทิศ
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a moral-psychological truth of warfare: when fear and losses overwhelm discipline, even a large force collapses into disorder. Conversely, relentless pursuit intensifies panic. Implicitly, it points to the ethical weight of leadership—armies depend on steadiness and cohesion, and once these fail, destruction and flight follow.
Bhima’s powerful elephant rushes after an opposing elephant, compared to wind-driven clouds chasing one another. At the same time, the Kekaya troops, being heavily struck down in battle, abandon the fight and scatter in all directions.