Shloka 21
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
उनके रथ, घोड़े और हाथी उत्तम कोटिके थे। पैदल सैनिक भी बड़े भयंकर थे। वे नाना प्रकारके बाजे बजाने-वालोंके साथ हर्षमें भरकर नाचते-कूदते और हँसते थे ।।
tasya sainyasya mahato mahāmātravaraīr vṛtaḥ | madhye vṛkodaro 'bhyāyāt tvadīyān nāgadhūr-gataḥ || apatad tacchiro rājan kuṇḍalopacitaṃ mahat | mahāsamare māryamāṇasyānuvindasya śambarāsuraśiro-yathā ||
สัญชัยกล่าวว่า “รถศึก ม้า และช้างของพวกเขาล้วนยอดเยี่ยม และทหารราบก็โหดเหี้ยมยิ่งนัก พร้อมกับผู้บรรเลงเครื่องดนตรีนานาชนิด พวกเขาเต้นรำ กระโดดโลดเต้น และหัวเราะด้วยความเริงร่า ในท่ามกลางกองทัพอันมหึมานั้น ภีมเสน—วฤโกทร—ประทับบนหลังช้าง มีควาญช้างและแม่ทัพชั้นยอดล้อมรอบ แล้วมุ่งตรงเข้าหากองทัพของท่าน ครั้นแล้ว ข้าแต่พระราชา ในศึกใหญ่ ศีรษะอันใหญ่ของอนุวินทะซึ่งประดับต่างหู ถูกฟันขาดและตกลงสู่พื้นดิน ดุจศีรษะของอสูรศัมพรเมื่อถูกสังหาร ทำให้ชาวเกกยะทั้งปวงจมอยู่ในความโศกเศร้า”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical cost of war: even amid martial prowess and disciplined advance, the immediate consequence is death and communal sorrow. It implicitly warns that victory-seeking action in battle inevitably spreads grief across allies and families, reminding the listener (Dhṛtarāṣṭra) of the heavy moral and emotional burden of the conflict.
Sañjaya describes Bhīma (Vṛkodara) advancing into the center of the opposing army while mounted on an elephant and surrounded by attendants. In the same battle sequence, Anuvinda is slain; his earring-adorned head is severed and falls, causing the Kekaya warriors to mourn.