Shloka 44
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
पराक्रमेद् यथाशक्त्या तच्च तस्मिन् प्रतिष्ठितम् । संजय! बड़े भारी संकटमें पड़नेपर श्रेष्ठ पुरुषको यही करना चाहिये कि वह यथाशक्ति पराक्रम दिखावे; यह बात द्रोणाचार्यमें पूर्णरूपसे प्रतिष्ठित थी ।।
dhṛtarāṣṭra uvāca |
parākramed yathāśaktyā tac ca tasmin pratiṣṭhitam |
muḍhā me manas tāta kathā tāvan nivāryatām |
bhūyas tu labdha-saṃjñas tvāṃ paripṛcchāmi sañjaya ||
ธฤตราษฏระตรัสว่า— “สัญชัย! เมื่อเผชิญวิกฤตใหญ่ บุรุษผู้ประเสริฐพึงแสดงวีรภาพตามกำลังของตน; หลักนี้ตั้งมั่นอยู่ในท่านโทรณาจารย์อย่างแน่วแน่ แต่บัดนี้ ลูกเอ๋ย จิตของเราถูกความหลงครอบงำ—จงหยุดเล่าเรื่องนี้ไว้ก่อน เมื่อเราตั้งสติได้แล้ว สัญชัย เราจะถามเจ้าถึงเหตุการณ์เหล่านี้อีกครั้ง”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
In extreme danger, the ideal person should act with courage and effort proportionate to their capacity (yathā-śakti). The verse presents this as a settled ethical norm and notes that Droṇa exemplified it.
Dhṛtarāṣṭra, hearing Sañjaya’s report of the battle, becomes mentally overwhelmed. He asks Sañjaya to pause the narration and says he will resume questioning once he regains composure.