Shloka 29
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
कर्मण्यसुकरे सक्तं जघानेति मतिर्मम । केकय
karmaṇy asukare saktaṃ jaghāneti matir mama | kekaya-cedi-kārūṣa-matsyadeśīya-sainikāś ca anye bhūmipālāḥ ācāryaṃ tathā vyākulaṃ kṛtavanto bhaviṣyanti, yathā bahvyaḥ pipīlikāḥ sarpaṃ vihvalayanti; tasyām avasthāyāṃ pāṇḍava-sainyaiḥ sarvataḥ parivṛtaḥ nīco dhṛṣṭadyumno duṣkara-karmaṇi lagnaṃ droṇācāryaṃ jaghāna, iti me manasi vartate ||
ธฤตราษฏร์ตรัสว่า “ความคิดนี้ผุดขึ้นในใจเรา: เมื่อโทรณะกำลังหมกมุ่นอยู่กับภารกิจอันยากยิ่ง ชาวเคกยะ ชาวเจที ชาวการูษะ ทหารแห่งแคว้นมัตสยะ และบรรดากษัตริย์อื่น ๆ คงรุมเร้าท่านอาจารย์จากทุกทิศ—ดุจฝูงมดมากมายทำให้งูสับสนว้าวุ่น. ในสภาพนั้นเอง เมื่อถูกกองทัพปาณฑพโอบล้อมรอบด้าน ธฤษฏทยุมน์ผู้ต่ำช้าคงได้สังหารโทรณาจารย์ ขณะท่านกำลังประกอบหน้าที่อันยากนั้น.”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how moral judgment and grief color perception in war: Dhṛtarāṣṭra interprets Droṇa’s fall as the result of being overwhelmed while performing a difficult duty, and he brands the killer as “base,” revealing the ethical tension between battlefield necessity and perceived righteousness.
Dhṛtarāṣṭra imagines the circumstances of Droṇa’s death: allied contingents (Kekaya, Cedi, Kārūṣa, Matsya, and others) press Droṇa from all sides, and amid that confusion Dhṛṣṭadyumna—surrounded by Pāṇḍava troops—kills Droṇa while he is engaged in a hard undertaking.