Mahabharata 7.203.31 — Drona Parva, Adhyaya 203, Shloka 31
अपतन्त रथौघाश्ष तत्र तत्र सहस्रश: | माननीय नरेश! भारत! अश्वसमूह तथा रथवृन्द दावानलसे दग्ध हुए वृक्षोंके अग्रभागके समान दिखायी दे रहे थे और जहाँ-तहाँ सहस्रों रथसमूह गिरे पड़े थे || ३० ई ।।
sañjaya uvāca |
apatanta rathaughās tatra tatra sahasraśaḥ |
mānanīya nareśa bhārata aśvasamūha tathā rathavṛnda dāvānalena dagdhavṛkṣāgrabhāgavat dṛśyante sma yatra tatra sahasraśo rathaughā nipatitāḥ ||
tat sainyaṃ bhayasaṃvignaṃ dadāha yudhi bhārata ||
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชาผู้ทรงเกียรติ โอ เชื้อสายภารตะ! ณ ที่นั้นที่นี้ หมู่รถศึกพังทลายลงเป็นพัน ๆ กอง ฝูงม้าและหมู่รถศึกแลดูประหนึ่งยอดไม้ที่ถูกไฟป่าผลาญจนไหม้เกรียม และในหลายแห่ง รถศึกนับไม่ถ้วนล้มระเนระนาดอยู่กับพื้นดิน โอ ภารตะ! กองทัพนั้นซึ่งสะท้านด้วยความหวาดกลัว ราวกับถูกเผาผลาญอยู่ท่ามกลางยุทธภูมิ”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical cost of war: fear spreads through armies, and mass destruction follows swiftly. It implicitly warns that violence, once unleashed, consumes not only bodies and weapons but also courage and stability—highlighting impermanence and the tragic momentum of conflict.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that on the battlefield chariot-formations are collapsing in huge numbers. Horses and chariots appear like treetops scorched by a forest-fire, and the army, gripped by fear, is being consumed amid the fighting.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.