Mahabharata 7.149.54 — Drona Parva, Adhyaya 149, Shloka 54
अलंबलवधः (Alaṃbala-vadhaḥ) / The Slaying of Alaṃbala and the Advance toward Karṇa
तयोरनवरयो राजन् सारथ्यं दारुकस्य च । महाराज! उन दोनोंका वह संग्राम देखकर सबके चित्तमें मोह छा गया। राजन! सभी दर्शकके समान उन दोनों नरश्रेष्ठ वीरोंके उस अतिमानव युद्धको और दारुकके सारथ्य कर्मको देखने लगे। हाथी, घोड़े, रथ और मनुष्योंसे युक्त वह चतुरंगिणी सेना भी युद्धसे उपरत हो गयी थी ।।
sañjaya uvāca | tayor anavarayo rājan sārathyaṃ dārukasya ca | tayor yuddhaṃ mahārāja dṛṣṭvā sarveṣu cetasu mohaḥ samajāyata | sarve darśakavat te tu tayor naraśreṣṭhayor yuddham atimānuṣam | dārukasya ca sārathyakarma paśyantaḥ samupāviśan | hastyaśvarathapattibhir yuktā catur-aṅgiṇī camūr api yuddhād uparatābhavat || gatapratyāgatāvṛttair maṇḍalaiḥ saṃnivartanaiḥ | dārukasya rathasthasya rathacaryā-viśeṣataḥ | ākāśasthā devagandharvadānavāś ca vismitāḥ | karṇasātyakiyuddhaṃ draṣṭuṃ susamāhitā babhūvuḥ | ubhau balavatau vīrau raṇabhūmau parasparaṃ spardhamānau svasvamitrasya kṛte parākramaṃ pradarśayām āsa tu ||
สัญชัยกล่าวว่า ข้าแต่ราชัน การประจัญบานอันไม่ขาดสายของวีรบุรุษทั้งสอง พร้อมด้วยศิลปะแห่งสารถีของทารุกะ ทำให้จิตใจของผู้คนทั้งปวงตกอยู่ในความพิศวงดุจต้องมนตร์ ข้าแต่มหาราช เหล่าผู้ชมจ้องมองราวกับถูกตรึงไว้ต่อศึกอันเหนือมนุษย์ของนรश्रेष्ठทั้งสอง และต่อความชำนาญของทารุกะในการกุมบังเหียน แม้กองทัพจตุรงคะ—ช้าง ม้า รถศึก และทหารราบ—ก็ยังสงบเงียบและหยุดรบลง ด้วยลีลารถศึกที่รุกและถอย การวกวน การเวียนเป็นวง และการหันกลับฉับพลันหลากรูปแบบ ทารุกะผู้ยืนอยู่บนรถศึกทำให้แม้เหล่าเทพ คนธรรพ์ และทานวะซึ่งเฝ้าดูจากนภากาศยังตะลึงงัน พวกเขาตั้งใจอย่างยิ่งเพื่อชมทวิยุทธ์ของกรรณะกับศาตยกี วีรบุรุษผู้ทรงพลังทั้งสองนั้นแข่งขันกันในสมรภูมิ แสดงเดชานุภาพเพื่อมิตรฝ่ายตน
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how extraordinary skill and valor can overwhelm even a battlefield, drawing all minds into moha (stunned fascination). Ethically, it underscores the warrior ideal of displaying parākrama not for private gain but for one’s mitra—loyalty and duty to allies—while also warning that spectacle can momentarily suspend discernment and action.
Sañjaya describes a climactic duel between Karṇa and Sātyaki. Daruka’s exceptional chariot-driving—advances, retreats, circles, and reversals—astonishes even celestial beings. The fighting pauses as soldiers and spectators alike stop to watch the superhuman contest.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.