Shloka 25
भीष्मरक्षण-उद्योगः, शिखण्डि-विवर्जनं, सर्वतोभद्र-व्यूहः
Protection of Bhīṣma, Exemption of Śikhaṇḍin, and the Sarvatobhadra Array
अभिवद्रुतं परीप्सन्तः पुत्र दुर्योधनं तव । तदनीकमनाधृष्यं पालितं तु महारथै:
sañjaya uvāca | abhivadrutaṃ parīpsantaḥ putra duryodhanaṃ tava | tad anīkam anādhṛṣyaṃ pālitaṃ tu mahārathaiḥ—droṇācāryaḥ, somadattaḥ, bāhlīkaḥ, jayadrathaḥ, kṛpācāryaḥ, bhūriśravāḥ, śalyaḥ, avantīkā-rājakumāraḥ, bṛhadbalaḥ, aśvatthāmā, vikarṇaḥ, citrasenaḥ, viviṃśatiḥ tathā teṣāṃ ca anuyāyinaḥ aneka-sahasra-rathinaḥ—ete sarve rākṣasena ākrāntāḥ tava putraṃ duryodhanaṃ rakṣituṃ gatāḥ | taiḥ mahārathaiḥ pālitaṃ sā senā ajeyā babhūva |
สัญชัยกล่าวว่า—เพื่อคุ้มครองโอรสของท่านคือทุรโยธน์ และเพื่อเร่งไปช่วย เขาทั้งหลายจึงพากันกรูก้าวไปโดยเร็ว กระบวนทัพนั้นมีมหารถีคุ้มกัน—โทรณะ โสมทัตต์ พาหลีกะ ชยทรถ์ กฤปะ ภูริศรวัส ศัลยะ เจ้าชายแห่งอวันตี พฤหัทพล อัศวัตถามา วิกรรณะ จิตรเสน วิวิมศติ และเหล่านักรบรถศึกอีกนับพันผู้ติดตาม—จึงกลายเป็นกระบวนที่ยากจะหักล้าง ครั้นทุรโยธน์ถูกยักษ์เข้าประชิดโจมตี พวกเขาก็ออกไปเพื่อชิงช่วย; เมื่อมีวีรชนชั้นหน้าเป็นเกราะกำบัง กองทัพนั้นจึงแทบมิอาจปราบได้.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the warrior-code of protection and solidarity: elite fighters consider it their duty to shield their leader in crisis. Ethically, it shows how loyalty and comradeship can create formidable strength—yet it also invites reflection on whether such loyalty is aligned with dharma or merely with factional allegiance.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that Duryodhana, attacked by a rakshasa, is being defended by a group of renowned Kaurava maharathas and their followers. Their combined protection makes the Kaurava battle-array difficult to defeat.