Previous Verse
Next Verse

Shloka 90

Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)

त्रासितेषु च सर्वेषु भीमेनाद्भुतकर्मणा । पुनरावर्तमानेषु विद्रवत्सु च सडूघश:,अद्भुतकर्मा भीमसेनके द्वारा भयभीत कर दिये जानेपर कलिंग देशके समस्त योद्धा जब दल बनाकर भागने और भाग-भागकर पुनः लौटने लगे, तब पाण्डव-सेनापति द्रपदकुमार धृष्टद्युम्नने अपने समस्त सैनिकोंसे कहा--“वीरो! (उत्साहके साथ) युद्ध करो”

sañjaya uvāca |

trāsiteṣu ca sarveṣu bhīmenādbhuta-karmaṇā |

punarāvartamāneṣu vidravat-su ca saṅghaśaḥ |

สัญชัยกล่าวว่า เมื่อภีมผู้มีวีรกรรมอัศจรรย์ทำให้เหล่านักรบกาลิงคะตกตื่นหวาดกลัว พวกเขาพากันหนีเป็นกลุ่มๆ แล้วก็หันกลับมาอีกครั้งแล้วครั้งเล่าอย่างสับสน ครั้นนั้น ธฤษฏทฺยุมน์ โอรสท้าวทฺรุปท ผู้เป็นแม่ทัพแห่งปาณฑพ ได้กล่าวแก่กองทัพของตนทั้งปวงว่า “เหล่าวีรชน จงรบเถิด!”

त्रासितेषुwhen (they were) frightened
त्रासितेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootत्रासित (त्रस् धातु, क्त)
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
सर्वेषुamong all
सर्वेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
भीमेनby Bhima
भीमेन:
Karana
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Instrumental, Singular
अद्भुतकर्मणाby the doer of wondrous deeds
अद्भुतकर्मणा:
Karana
TypeAdjective
Rootअद्भुतकर्मन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
आवर्तमानेषुwhile turning back/returning
आवर्तमानेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootआवर्तमान (आ + वृत् धातु, शतृ/शानच्)
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
विद्रवत्सुwhile fleeing/running away
विद्रवत्सु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootविद्रवत् (वि + द्रु धातु, शतृ)
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
सङ्घशःin groups, in troops
सङ्घशः:
TypeIndeclinable
Rootसङ्घशस्

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīma (Bhīmasena)
K
Kaliṅga warriors (Kaliṅgāḥ)
D
Dhṛṣṭadyumna
D
Drupada
P
Pāṇḍava army

Educational Q&A

In the midst of fear and disorder, a leader’s dharma is to restore courage and order. Dhṛṣṭadyumna’s call—“Heroes, fight!”—frames steadfastness and disciplined valor as the ethical response to panic on the battlefield.

Bhīma’s extraordinary onslaught terrifies the Kalinga fighters, who flee in groups and then waver, turning back again. Seeing this shifting momentum, the Pāṇḍava commander Dhṛṣṭadyumna rallies his troops, urging them to fight with renewed spirit.