Shloka 122
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
“वीरवर! बड़े सौभाग्यकी बात है कि कलिंगराज भानुमान्, राजकुमार केतुमान्, कलिंगवीर शक्रदेव तथा अन्य बहुसंख्यक कलिंग-सैनिक आपके द्वारा युद्धमें मारे गये ।। स्वबाहुबलवीर्येण नागाश्वरथसंकुल: । महापुरुषभूयिष्ठो धीरयोधनिषेवित:
vīravara! baḍe saubhāgyakī bāta hai ki kaliṅgarāja bhānumān, rājakumāra ketumān, kaliṅgavīra śakradeva tathā anya bahusaṅkhyaka kaliṅga-sainika āpake dvārā yuddhe māre gaye. svabāhubalavīryeṇa nāgāśvarathasaṅkulaḥ | mahāpuruṣabhūyiṣṭho dhīrayodhaniṣevitaḥ ||
สัญชัยกล่าวว่า “โอ้วีรบุรุษผู้ประเสริฐยิ่ง นับเป็นมหาสุภมงคลที่ในศึกนี้ท่านได้สังหารพระราชาแห่งกาลิงคะ ภานุมาน เจ้าชายเกตุมาน วีรชนกาลิงคะ ศักรเทวะ และทหารกาลิงคะอีกเป็นอันมาก ด้วยกำลังแขนและเดชานุภาพของท่านเอง ท่านทำให้สนามรบแน่นขนัดด้วยช้าง ม้า และรถศึก เป็นภาพที่เต็มไปด้วยมหาบุรุษ และมีเหล่านักรบผู้มั่นคงย่ำย่างอยู่ทั่ว.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames battlefield success as ‘saubhāgya’ (good fortune) and highlights kṣatriya-dharma: valor, steadfastness, and personal effort (svabāhu-bala-vīrya) are praised, while the grim cost—many slain warriors—is presented as the accepted currency of righteous war in epic ethics.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra, praising a hero’s martial achievement: key Kaliṅga leaders (Bhānumān, Ketumān, Śakradeva) and many Kaliṅga troops have been killed, and the battlefield is described as densely packed with elephants, horses, and chariots, frequented by resolute warriors.