Shloka 26
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
गजो हत: शिरश्छिन्न॑ मर्म भिन्न हयो हत:
sañjaya uvāca | gajo hataḥ śiraś chinnaṁ marma-bhinnaḥ hayo hataḥ | jighāṁsantaṁ yudhāṁ śreṣṭha tadā āsīt tumulaṁ mahat ||
สัญชัยกล่าวว่า “ช้างถูกสังหาร ศีรษะถูกตัดขาด ม้าถูกฆ่า จุดมรณะถูกแทงทะลุ ครั้นเหล่านักรบพุ่งเข้าหมายปลิดชีพยอดนักรบผู้เป็นเลิศแล้ว ณ ที่นั้นก็อุบัติศึกใหญ่อลหม่านกึกก้อง ในการปะทะนั้น เหล่าวีรบุรุษฝ่ายปาณฑพ—ตั้งศิขัณฑินไว้เบื้องหน้าเพื่อคุ้มครองศเวตผู้กล้าหาญ และแสดงกำลังต่อหน้าฝ่ายทุรโยธน์—กรูกันเข้าประชิดรถศึกของภีษมะที่ประดับทอง ดังนี้ หน้าที่แห่งการพิทักษ์และความจำเป็นอันโหดร้ายของสนามรบจึงประสานกัน จุดชนวนความรุนแรงอันน่าสะพรึงให้ทวีขึ้น”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how battlefield dharma often manifests as protection of one’s own (rakṣaṇa) and decisive action against a lethal threat; yet it also starkly depicts the moral cost—war quickly becomes a chaotic cascade of deaths once the intent to kill dominates.
Sañjaya describes a fierce surge in the fighting: elephants and horses fall, heads are severed, and vital points are struck. In the broader scene (as reflected in the accompanying narration), Pāṇḍava warriors, shielding Śveta and placing Śikhaṇḍin forward, rush toward Bhīṣma’s chariot, triggering a terrifying, tumultuous battle.