Shloka 18
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
युध्यमानस्य संग्रामे व्यूढे रजसि चोत्थिते
yudhyamānasya saṅgrāme vyūḍhe rajasi cotthite | jighāṃsantaṃ yudhāṃ śreṣṭha tadā āsīt tumulaṃ mahat ||
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่มหาราช เมื่อศึกปะทุเต็มที่และฝุ่นผงลอยขึ้นหนาทึบ การกรูกันเข้าทำลายภีษมะ—ยอดนักรบผู้ถูกหมายปลงชีวิต—ก็กลายเป็นการปะทะอันใหญ่หลวงและอื้ออึง ในพายุฝุ่นนั้นแทบมองไม่เห็นสิ่งใด รู้ได้เพียงจากเสียงดีดของคันศรว่าอีกฝ่ายยังต่อสู้ และนักรบจำนวนมากจำแนกศัตรูได้ก็ด้วยการสัมผัสร่างกายท่ามกลางความสับสน”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral and practical reality of war: once violence escalates, clarity and discrimination collapse, and even skilled warriors are driven by intent to kill amid chaos—underscoring the grave cost of kṣatriya conflict.
Sañjaya describes a phase of the Kurukṣetra battle where dust clouds obscure vision and the fighting becomes a loud, confused melee, centered on an intense attack against Bhīṣma, the foremost warrior.