Shloka 3
Bhīṣma Parva, Adhyāya 4 — Dhṛtarāṣṭra–Vyāsa Saṃvāda on Kāla and Jayalakṣaṇa
Signs of Victory
इस प्रकार श्रीमह्याभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत जग्बूखण्डविनिर्माणपर्वमें अमंगलस्चक उत्पातों तथा विजययूचक लक्षणोंका वर्णनविषयक तीसरा अध्याय पूरा हुआ,संजयेमे महीपाला: शूरा युद्धाभिनन्दिन: । अन्योन्यमभिनिष्नन्ति शस्त्रैरुब्चावचैरिह “संजय! पृथ्वीका पालन करनेवाले ये शूरवीर नरेश इस भूमिके लिये ही अपना जीवन निछावर करके युद्धका अभिनन्दन करते और छोटे-बड़े अस्त्र-शस्त्रोंद्वारा एक-दूसरेपर घातक प्रहार करते हैं। इस भूतलके ऐश्वर्यको स्वयं ही चाहते हुए वे एक-दूसरेको सहन नहीं कर पाते हैं। परस्पर प्रहार करते हुए यमलोककी जनसंख्या बढ़ाते हैं, परंतु शान्त नहीं होते हैं। अतः मैं ऐसा मानता हूँ कि यह भूमि बहुसंख्यक गुणोंसे विभूषित है। इसलिये संजय! तुम मुझसे इस भूमिके गुणोंका ही वर्णन करो
sañjaya ime mahīpālāḥ śūrā yuddhābhinandinaḥ | anyonyam abhiniṣṇanti śastrair uccāvacair iha ||
วยาสกล่าวว่า “สัญชัย! กษัตริย์นักรบเหล่านี้ ผู้พิทักษ์แผ่นดิน ยินดีในสงครามและยอมสละชีวิตเพื่อผืนดินนี้ ที่นี่พวกเขาฟาดฟันกันด้วยอาวุธน้อยใหญ่สารพัด” ด้วยความใคร่ในอำนาจและสิริแห่งโลกมนุษย์ พวกเขาทนกันมิได้ จึงประหัตประหารกัน เพิ่มพูนผู้คนในยมโลกแต่ไม่ยอมสงบ ฉะนั้นเราจึงเห็นว่าแผ่นดินนี้มีคุณลักษณะมากมาย; เพราะเหตุนั้น สัญชัย จงบรรยายคุณแห่งผืนแผ่นดินนี้แก่เราเถิด
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the pursuit of earthly dominion can intoxicate rulers, making them celebrate war and inflict mutual destruction. It implicitly critiques ambition and reminds the reader that power sought without restraint leads to cyclical violence and moral peril.
Vyāsa addresses Sañjaya, describing the warrior-kings on the battlefield who, eager for victory and sovereignty, attack one another with all kinds of weapons. The scene sets a grim tone for the conflict by emphasizing mutual aggression among rulers.