Shloka 45
भीष्मस्य अप्रतिमपराक्रमः — शिखण्डिपुरस्कृतः प्रहारः
Bhīṣma’s unmatched momentum and the assault with Śikhaṇḍin in the lead
यथा हंसा महाराज तडागं प्राप्प भारत । महाराज! भरतनन्दन! जैसे हंस तालाबमें पहुँचकर उसके भीतर गोते लगाते हैं, उसी प्रकार वे बाण महामना दुःशासनके शरीरमें धँस गये ।। ४४ है ।। पीडितश्रैव पुत्रस्ते पाण्डवेन महात्मना,इस प्रकार महामना पाण्डुनन्दन अर्जुनके द्वारा पीड़ित होकर आपका पुत्र दुःशासन युद्धमें अर्जुनको छोड़कर तुरंत ही भीष्मके रथपर जा बैठा। उस समय अगाध समुद्रमें डूबते हुए दुःशासनके लिये भीष्मजी द्वीप हो गये
sañjaya uvāca | yathā haṃsā mahārāja taḍāgaṃ prāpya bhārata | majjanti salile yadvad evaṃ te bāṇā mahāmanā duḥśāsanasya śarīre nyapatanta | pīḍitaś caiva putras te pāṇḍavena mahātmanā | arjunaṃ vihāya sahasā bhīṣmasya ratham āruroha | tasmin kāle duḥśāsanāya nimagnāya agādhe sāgare bhīṣmo dvīpa ivābhavat ||
สัญชัยกล่าวว่า “ข้าแต่มหาราช โอเชื้อสายภารตะ—ดุจหงส์ทั้งหลายไปถึงสระแล้วดำดิ่งลงสู่สายน้ำ ฉันใด ลูกศรเหล่านั้นก็ฉันนั้น แทงลึกลงในกายของทุศาสนะผู้มีใจสูงส่ง เมื่อถูกอรชุน ปาณฑพผู้ใจกว้างบีบคั้น บุตรของพระองค์คือทุศาสนะจึงละอรชุนในสนามรบ แล้วรีบขึ้นสู่รถศึกของภีษมเพื่อขอพึ่งพา ในขณะนั้น สำหรับทุศาสนะผู้ประหนึ่งกำลังจมในมหาสมุทรอันไร้ก้น ภีษมก็กลายเป็นดั่งเกาะ—ที่พึ่งให้รอดพ้น”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how, in the chaos of war, even proud warriors seek shelter when overwhelmed; it also frames Bhishma as a stabilizing protector—an ethical reminder that power and senior responsibility can become a refuge for those in संकट (distress), though the larger war remains adharma-laden.
Arjuna’s arrows pierce Duhshasana so deeply that he breaks off the engagement and quickly climbs onto Bhishma’s chariot; Bhishma is compared to an ‘island’ saving him from the ‘ocean’ of danger.