Shloka 49
भीष्मरक्षण-प्रकरणम् / The Protective Screen around Bhīṣma and the Śalya–Yudhiṣṭhira Clash
यथा भीष्मं न नो हन्याद् दुःशासन तथा कुरु । तब राजा दुर्योधनने अपने भाईसे पुनः इस प्रकार कहा--“दुःशासन! अर्जुनके रथके बायें पहियेकी रक्षा युधामन्यु और दाहिने पहियेकी रक्षा उत्तमौजा करते हैं। इस प्रकार अर्जुनके ये दो रक्षक हैं और अर्जुन भी शिखण्डीकी रक्षा करते हैं। अर्जुनसे सुरक्षित और हमलोगोंसे उपेक्षित होकर शिखण्डी हमारे भीष्मको जिस प्रकार मार न सके, ऐसी व्यवस्था करो' || ४७-४८ ह ।। भ्रातुस्तद् वचन श्रुत्वा पुत्रो द:ःशासनस्तव
yathā bhīṣmaṃ na no hanyād duḥśāsana tathā kuru |
สัญชัยกล่าวว่า: “ทุศศาสนะ จงจัดการให้รอบคอบ เพื่อให้ภีษมะมิได้ถูกเราฆ่าเสีย ยุธามันยุคุ้มกันล้อซ้ายแห่งรถของอรชุน และอุตตเมาชะคุ้มกันล้อขวา—ทั้งสองเป็นผู้พิทักษ์ของเขา อีกทั้งอรชุนเองก็คุ้มกันศิขัณฑี ดังนั้น แม้ศิขัณฑีจะปลอดภัยด้วยการคุ้มครองของอรชุน และถูกกองทัพเรามองข้าม ก็จงทำให้เขาไม่อาจโค่นภีษมะได้”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical tension of war: even amid combat, loyalty and reverence toward elders (Bhīṣma) shape strategy. It also shows how adharma-driven aims (protecting one’s side at any cost) can appropriate the language of duty and protection.
Duryodhana, through Sañjaya’s narration, instructs Duḥśāsana to counter the tactical formation around Arjuna and Śikhaṇḍin. Since Arjuna shields Śikhaṇḍin—who is positioned to bring down Bhīṣma—Duḥśāsana is told to arrange defenses so Śikhaṇḍin cannot kill Bhīṣma.