Shloka 393
शकुनेः पुत्रेण सह आश्वमेधाश्वविषयः संघर्षः — Arjuna’s restrained engagement with Śakuni’s son during the horse-escort
राजन्नदृश्यतैकस्थो राज्ञस्तस्य महामखे । राजन! बुद्धिमान् धर्मराज युधिष्ठिरका वह यज्ञ रोज-रोज इसी रूपमें चालू रहा। उस स्थानपर अन्नके बहुत-से पहाड़ों जैसे ढेर लगे रहते थे। दहीकी नहरें बनी हुई थीं और घीके बहुत-से तालाब भरे हुए थे। राजा युधिष्ठिरके उस महान् यज्ञमें अनेक देशोंके लोग जुटे हुए थे। राजन! सारा जम्बूद्वीप ही वहाँ एक स्थानमें स्थित दिखायी देता था
vaiśampāyana uvāca | rājann adṛśyataikstho rājñas tasya mahāmakhe |
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา ในมหายัญของพระมหากษัตริย์พระองค์นั้น ดูประหนึ่งว่าสรรพสิ่งทั้งปวงถูกรวบรวมไว้ ณ ที่เดียว พิธีของธรรมราชยุธิษฐิระดำเนินต่อเนื่องวันแล้ววันเล่าในความโอ่อ่าเช่นเดิม กองอาหารสูงดุจภูผา มีรางธารแห่งนมเปรี้ยวจัดวางไว้ และมีสระมากมายที่เต็มไปด้วยเนยใส ผู้คนจากนานาประเทศมาชุมนุมในมหายัญนั้น จนแลดูราวกับว่าทั้งชมพูทวีปได้มารวมกัน ณ จุดเดียว”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage presents ideal kingship as dharma in action: a ruler’s legitimacy is expressed through public welfare—abundance shared, guests honored, and diverse peoples welcomed. The yajña becomes an ethical symbol of generosity (dāna) and social cohesion rather than mere ritual display.
Vaiśampāyana describes the ongoing grandeur of Yudhiṣṭhira’s great sacrifice: immense stores of food, plentiful dairy offerings, and crowds from many regions. The gathering is so vast that it seems as if all of Jambūdvīpa has assembled in one place.