Shloka 17
Adhyāya 51: Kṛṣṇa’s Leave-Taking and Departure for Dvārakā (द्वारकागमनानुमति)
यददुरापं दुराम्नायं दुराधर्ष दुरन्वयम् | तत् सर्व तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम्,जिसको पाना, जिसका अभ्यास करना, जिसे दबाना और जिसकी संगति लगाना नितान्त कठिन है, वह तपस्याके द्वारा साध्य हो जाता है; क्योंकि तपका प्रभाव दुर्लड्घ्य है
yad adurāpaṁ durāmnāyaṁ durādharṣa duranvayam | tat sarvaṁ tapasā sādhyaṁ tapo hi duratikramam ||
สิ่งใดได้มายาก ยากแก่การเรียนรู้และฝึกฝน ยากแก่การปราบให้สงบ และยากแก่การคบหาให้สอดคล้อง—สิ่งทั้งปวงนั้นย่อมสำเร็จได้ด้วยตบะ; เพราะอานุภาพแห่งตบะนั้นยากจะล่วงพ้น
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Tapas—sustained, disciplined austerity—can accomplish even what seems impossible to obtain, learn, control, or maintain; its moral-spiritual force is portrayed as nearly irresistible.
Vāyudeva speaks a didactic maxim, emphasizing the efficacy of tapas as a means to overcome extreme difficulty, reinforcing an ethical ideal of self-mastery and disciplined effort.