Shloka 37
Brahmopadeśa: Adhipatitva-kathana, Dharma-lakṣaṇa, and Kṣetra–Kṣetrajña Viveka
Book 14, Chapter 43
अब्यक्तं क्षेत्रमुद्दिष्टं गुणानां प्रभवाप्ययम् । सदा पश्याम्यहं लीनो विजानामि शृणोमि च,गुणोंकी उत्पत्ति और लयके कारणभूत अव्यक्त प्रकृतिको क्षेत्र कहते हैं। मैं उसमें संलग्न होकर सदा उसे जानता और सुनता हूँ
avyaktaṁ kṣetram uddiṣṭaṁ guṇānāṁ prabhavāpyayam | sadā paśyāmy ahaṁ līno vijānāmi śṛṇomi ca ||
พระวายุตรัสว่า “อปรากฏ (ปรกฤติ) ถูกประกาศว่าเป็น ‘ทุ่ง’ (กษेत्रะ) เพราะเป็นทั้งแหล่งกำเนิดและที่สลายของคุณทั้งหลาย. เมื่อข้าพเจ้าละลายตนแนบแน่นอยู่ในนั้น ข้าพเจ้าก็เห็นมันอยู่เสมอ; รู้แจ้งมัน และยังได้ยิน (สัจจะของมัน) ด้วย.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the ‘unmanifest’ (avyakta/Prakṛti) as the kṣetra—the foundational field in which the guṇas arise and into which they dissolve—highlighting a Sāṅkhya-style distinction between the field of nature and the knowing principle that can discern it.
Vāyudeva is speaking and offering a doctrinal clarification: he explains what is meant by ‘kṣetra’ and asserts his continual, inwardly absorbed awareness of the unmanifest basis from which the guṇas emerge and subside.