Previous Verse
Next Verse

Shloka 273

अध्याय ९ — धृतराष्ट्रस्य युधिष्ठिरं प्रति राजनित्युपदेशः

Dhṛtarāṣṭra’s Counsel on Royal Policy to Yudhiṣṭhira

न कर्णसौबलाभ्यां च कुरवो यत्‌ क्षयं गता: । “कौरवोंका जो संहार हुआ है, उसमें न दुर्योधनका हाथ है, न आपका। कर्ण और शकुनिने भी इसमें कुछ नहीं किया है

na karṇasaubalābhyāṃ ca kuravo yat kṣayaṃ gatāḥ |

ไวศัมปายนะกล่าวว่า: “ความพินาศของวงศ์กุรุมิได้เกิดขึ้นเพราะกรรณะและเสาบละ (ศกุนิ) ทั้งมิใช่การกระทำของทุรโยธนะ และมิใช่ของท่านด้วย กรรณะกับศกุนิก็มิใช่ผู้ก่อเหตุนี้”

not
:
TypeIndeclinable
Root
कर्णby/through Karna
कर्ण:
Karana
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Instrumental, Singular
सौबलby/through Saubala (Shakuni)
सौबल:
Karana
TypeNoun
Rootसौबल
FormMasculine, Instrumental, Singular
आभ्याम्by the two (of them)
आभ्याम्:
Karana
TypeIndeclinable
Rootयुष्मद् (द्वि-विभक्ति-प्रत्ययः: आभ्याम्)
FormInstrumental, Dual
and
:
TypeIndeclinable
Root
कुरवःthe Kurus
कुरवः:
Karta
TypeNoun
Rootकुरु
FormMasculine, Nominative, Plural
यत्which/that (fact)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
क्षयम्destruction
क्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षय
FormMasculine, Accusative, Singular
गताःgone/attained
गताः:
Karta
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Karṇa
Ś
Śakuni (Saubala)
K
Kuravaḥ (Kurus/Kauravas)

Educational Q&A

The verse relativizes personal blame: even prominent figures like Karṇa and Śakuni are not presented as the ultimate cause of the Kuru catastrophe. It gestures toward a broader moral-cosmic causality—accumulated adharma, karma, and daiva—behind collective ruin.

Vaiśampāyana, narrating the aftermath context of the Kuru war in the Āśramavāsika Parva, frames the Kauravas’ annihilation as not simply attributable to particular individuals (here, Karṇa and Śakuni), preparing the reader for a reflection on deeper causes and consequences.