Shloka 31
धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement
“जो दूसरोंसे घूस लेनेकी रुचि रखते हों, परायी स्त्रियोंसे जिनका सम्पर्क हो, जो विशेषत: कठोर दण्ड देनेके पक्षपाती हों, झूठा फैसला देते हों, जो कटुवादी, लोभी, दूसरोंका धन हड़पनेवाले, दुस्साहसी, सभाभवन और उद्यान आदिको नष्ट करनेवाले तथा सभी वर्णके लोगोंको कलंकित करनेवाले हों, उन न्यायाधिकारियोंको देश-कालका ध्यान रखते हुए सुवर्णदण्ड अथवा प्राणदण्डके द्वारा दण्डित करना चाहिये
vaiśampāyana uvāca—ye parebhyo gṛhṇanti ghūṣam (lāñcham) iti rucim āśritāḥ, ye parastrīsaṃsargāḥ, ye viśeṣataḥ kaṭhoradaṇḍapravṛttāḥ, ye mṛṣā nirṇayaṃ kurvanti, ye kaṭuvādinaḥ, lobhinaḥ, paradhanāpahāriṇaḥ, dussāhasinaḥ, sabhābhavana-udyānādīnāṃ nāśakāḥ, sarvavarṇānāṃ ca lokānāṃ kalaṅkakārakāḥ—tān nyāyādhikāriṇaḥ deśa-kālaṃ vicārya suvarṇadaṇḍena vā prāṇadaṇḍena vā daṇḍayet.
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “เจ้าหน้าที่ตุลาการผู้ยินดีรับสินบน คบชู้กับภรรยาผู้อื่น เอนเอียงไปสู่ทัณฑ์อันโหดเกินควร ตัดสินเท็จ—ผู้มีวาจาขมขื่น โลภะจัด ฉกฉวยทรัพย์ผู้อื่น บ้าบิ่น ทำลายศาลาประชุม อาคาร และอุทยานสำราญ และนำความอัปยศมาสู่ชนทุกวรรณะ—เจ้าพึงลงทัณฑ์แก่คนเช่นนั้น โดยคำนึงถึงกาลเทศะ ด้วยการปรับเป็นทองหรือด้วยโทษถึงชีวิต ข้อความนี้ชี้ว่า ‘ความยุติธรรม’ เป็นความไว้วางใจทางศีลธรรม; เมื่อผู้พิพากษาเองกลับเป็นเครื่องมือแห่งคอร์รัปชันและความพินาศของสังคม หน้าที่ของพระราชาคือฟื้นฟูธรรมด้วยทัณฑ์ที่ได้สัดส่วนและเหมาะแก่กาลเทศะ”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Justice is a sacred public trust: when judges become corrupt—taking bribes, issuing false verdicts, abusing power, and harming society—the ruler must punish them firmly, yet with contextual discernment (deśa-kāla), using fines or even capital punishment when warranted.
Vaiśampāyana enumerates the traits of unrighteous judicial officers and states the appropriate royal response. The verse functions as a rājadharma instruction: it warns that corrupt adjudication destabilizes society and therefore demands decisive corrective punishment.