Shloka 15
धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement
चारयेथाश्ष सततं चारैरविदित: परै: | परीक्षितैर्बहुविधै: स्वराष्ट्प्रतिवासिभि:,“जिनकी किसी अवसरपर परीक्षा कर ली गयी हो और जो अपने ही राज्यके भीतर निवास करनेवाले हों, ऐसे अनेक जासूसोंको भेजकर उनके द्वारा शत्रुओंका गुप्त भेद लेते रहना और प्रयत्नपूर्वक ऐसी चेष्टा करना, जिससे शत्रु तुम्हारा भेद न जान सकें”
cārayethāś ca satataṃ cārair aviditaḥ paraiḥ | parīkṣitair bahuvidhaiḥ svarāṣṭra-prativāsibhiḥ ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “จงสอดส่องศัตรูอยู่เนืองนิตย์ด้วยสายลับ โดยให้ฝ่ายเขาไม่ล่วงรู้ตัวท่าน ใช้คนสืบข่าวหลายประเภท—ผู้ผ่านการทดสอบแล้วและเป็นชาวแว่นแคว้นของตน—เพื่อให้รู้ความลับและเจตนาซ่อนเร้นของศัตรูเสมอ และจงระวังรอบคอบมิให้ศัตรูรู้ความลับของท่าน”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A ruler should practice vigilant, continuous intelligence-gathering through trustworthy, well-tested agents—preferably rooted in the home territory—while ensuring operational secrecy so that the enemy cannot learn the ruler’s own plans.
Vaiśampāyana conveys a counsel of governance: the use of diverse, vetted spies to uncover an enemy’s concealed intentions, coupled with careful measures to keep one’s own affairs hidden from hostile powers.