Shloka 9
अौर्ध्वदेहिक-श्राद्धे दानयज्ञविस्तारः | Expansion of the Aurdhvadehika Śrāddha and the Donation-Rite
तथैव वृद्ध पितरं हतपुत्र॑ जनेश्वरम् । गान्धारी च महाभागां विदुरं च महामतिम्,जिनके पुत्र मारे गये थे, उन बूढ़े ताऊ महाराज धुृतराष्ट्रकी, महाभागा गान्धारीकी और परम बुद्धिमान् विदुरकी अधिक चिन्ता करनेके कारण उन्हें कभी चैन नहीं पड़ती थी। न तो राजकाजमें उनका मन लगता था न स्त्रियोंमें। वेदाध्ययनमें भी उनकी रुचि नहीं होती थी
tathaiva vṛddha-pitaraṁ hata-putraṁ janeśvaram | gāndhārīṁ ca mahābhāgāṁ viduraṁ ca mahāmatim ||
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ฉันนั้นเอง เขาหมกมุ่นครุ่นคิดถึงปิตามหาผู้ชรา ธฤตราษฏระ ผู้เป็นเจ้าแห่งชนซึ่งบุตรถูกสังหาร พร้อมทั้งคานธารีผู้ประเสริฐและวิทุระผู้มีปัญญายิ่งอยู่เนืองนิตย์ ด้วยความห่วงใยไม่ขาดสายนี้ เขาจึงไม่พบความสงบเลย; จิตมิได้ตั้งมั่นในราชกิจ มิได้ยินดีในความสำราญ และแม้แต่ในการศึกษาพระเวทก็หาได้แน่วแน่ไม่
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the moral and emotional aftermath of violence persists beyond victory: compassion for the bereaved and the weight of responsibility can dissolve interest in power, pleasure, and even study, pushing one toward detachment and a search for peace aligned with dharma.
Vaiśaṃpāyana describes a character’s continuing anxiety and lack of rest due to concern for the aged Dhṛtarāṣṭra (bereft of sons), along with Gāndhārī and Vidura—figures deeply affected by the war—showing the unsettled state of mind in the war’s aftermath.