Shloka 53
धृतराष्ट्रस्य युधिष्ठिरं प्रति व्यवहार-रक्षा-नियमनोपदेशः | Dhṛtarāṣṭra’s Instruction on Administration, Punishment, and Daily Governance
“कुरुकुलश्रेष्ठू इस समय वे तुमसे कुछ धन लेना चाहते हैं। उनकी इच्छा है कि महात्मा भीष्म, द्रोणाचार्य, सोमदत्त, बुद्धिमान् बाह्नीक और युद्धमें मारे गये अपने समस्त पुत्रों तथा अन्य सुहृदोंका श्राद्ध करें ।। यदि चाप्यनुजानीषे सैन्धवापसदस्य च । “यदि तुम्हारी सम्मति हो तो वे उस नराधम सिन्धुराज जयद्रथका भी श्राद्ध करना चाहते हैं!
Vaiśampāyana uvāca: kurukulaśreṣṭha, etasmin samaye te tvattaḥ kiñcid dhanaṃ grahītuṃ icchanti. teṣām icchā—mahātmā bhīṣma-dronācārya-somadatta-buddhimān bāhnīka-yuddhe nihata-sarva-putrāṇāṃ tathā anyeṣāṃ suhṛdāṃ ca śrāddhaṃ kuryuḥ. yadi cāpy anujānīṣe saindhavāpasadasya ca—yadi tava sammatir bhavet, te narādhamasya sindhurājasya jayadrathasya api śrāddhaṃ kartum icchanti.
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์กุรุ บัดนี้พวกเขาปรารถนาจะรับทรัพย์สินเล็กน้อยจากท่าน ความประสงค์ของเขาคือประกอบพิธีศราทธะ (śrāddha) แด่มหาบุรุษภีษมะ แด่โทรณาจารย์ แด่โสมทัตตะ แด่พาหลีกะผู้ทรงปัญญา และแด่บุตรทั้งปวงกับสหายผู้มีไมตรีอื่น ๆ ที่ล้มตายในสงคราม และหากท่านอนุญาต เขายังปรารถนาจะประกอบพิธีศราทธะแก่ไซนธวะผู้ล้มลงนั้น—ชยทรถะ กษัตริย์แห่งสินธุ—แม้เขาจะเป็นคนต่ำช้าก็ตาม”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even after devastating conflict, dharma emphasizes honoring the dead through prescribed rites and extending moral consideration beyond personal enmity; the request to include Jayadratha tests the listener’s capacity for restraint, forgiveness, and adherence to ritual duty.
A request is made for funds to conduct śrāddha ceremonies for major warriors and relatives killed in the war—Bhīṣma, Droṇa, Somadatta, Bāhlīka, and others—and, with the addressee’s permission, also for Jayadratha of Sindhu, despite his being condemned as base.