Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Chatra–Upānah Dāna: Origin Narrative

Jamadagni–Reṇukā–Sūrya Saṃvāda

शुक्रोउज़िराश्वैव कविश्व विद्वां- स्तथा ह्ुगस्त्यो नारदपर्वतौ च | भगुर्वसिष्ठ: कश्यपो गौतमश्न विश्वामित्रो जमदग्निश्व राजन्‌,राजन! ऐसा निश्चय करके शुक्र, अंगिरा, विद्वान्‌ कवि, अगस्त्य, नारद, पर्वत, भृगु, वसिष्ठ, कश्यप, गौतम, विश्वामित्र, जमदग्नि, गालव मुनि, अष्टक, भरद्वाज, अरुन्धती, वालखिल्यगण, शिबि, दिलीप, नहुष, अम्बरीष, राजा ययाति, धुन्धुमार और पूरु--ये सभी राजर्षि तथा ब्रह्मर्षि वज्रधारी महानुभाव वृत्रहन्ता शतक्रतु इन्द्रको आगे करके यात्राके लिये निकले और सभी तीर्थोमें घूमते हुए माघ मासकी पूर्णिमा तिथिको पुण्यसलिला कौशिकी नदीके तटपर जा पहुँचे

bhīṣma uvāca | śukro 'ṅgirāś caiva kaviś ca vidvān tathā hy agastyo nārada-parvatau ca | bhṛgur vasiṣṭhaḥ kaśyapo gautamaś ca viśvāmitro jamadagniś ca rājan | gālavaḥ aṣṭako bharadvājo 'rundhatī vālkhyilya-gaṇāḥ śibiḥ dilīpo nahuṣo 'mbarīṣaḥ yāyātiḥ rājā dhundhumāraḥ puruś ca | ete sarve rājarṣayaś ca brahmarṣayaś ca vajradharaṃ vṛtrahantaṃ śatakratum indram agrataḥ kṛtvā yātrārthaṃ niryayuḥ | sarva-tīrthāni paryaṭantaḥ māgha-māsa-pūrṇimāyāṃ puṇya-salilāyāḥ kauśikyā nadī-tīre samupajagmuḥ ||

ภีษมะกล่าวว่า “ข้าแต่ราชัน! ครั้นตั้งปณิธานมั่นแล้ว ศุกร อังคิรส ฤๅษีกวีผู้ทรงปัญญา อคัสตยะ นารทและปารวตะ ภฤคุ วสิษฐะ กัศยปะ โคตมะ วิศวามิตร และชะมทัคนิ—พร้อมทั้งคาลวะ อัษฏกะ ภารทวาชะ อรุนธตี หมู่ฤๅษีวาลขิลยะ และราชฤๅษีทั้งหลายคือ ศิพิ ทิลีปะ นหุษะ อัมพรีษะ พระเจ้ายะยาติ ธุนธุมาระ และปูรุ—เหล่าราชฤๅษีและพรหมฤๅษีทั้งหมดนั้น ได้ออกเดินทางอันศักดิ์สิทธิ์ โดยให้อินทร์ผู้ทรงวัชระ ผู้สังหารวฤตร ผู้ประกอบยัญญ์ร้อยครั้ง เป็นผู้นำหน้า แล้วเที่ยวไปตามตีรถะทั้งหลาย จนถึงวันเพ็ญเดือนมาฆะ จึงมาถึงฝั่งแม่น้ำเกาศิกีอันมีสายน้ำเป็นมงคล”

शुक्रःShukra
शुक्रः:
Karta
TypeNoun
Rootशुक्र
FormMasculine, Nominative, Singular
उशिराःUshira (a sage/name)
उशिराः:
Karta
TypeNoun
Rootउशिरा
FormMasculine, Nominative, Singular
अङ्गिराःAngiras
अङ्गिराः:
Karta
TypeNoun
Rootअङ्गिरस्
FormMasculine, Nominative, Singular
अश्वःAshva (a sage/name)
अश्वः:
Karta
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Nominative, Singular
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
कविःKavi (sage/poet; also a proper name)
कविः:
Karta
TypeNoun
Rootकवि
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
विद्वान्learned
विद्वान्:
Karta
TypeAdjective
Rootविद्वस्
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाlikewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta
TypeNoun
Rootअगस्त्य
FormMasculine, Nominative, Singular
नारदःNarada
नारदः:
Karta
TypeNoun
Rootनारद
FormMasculine, Nominative, Singular
पर्वतःParvata (sage)
पर्वतः:
Karta
TypeNoun
Rootपर्वत
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
भृगुःBhrigu
भृगुः:
Karta
TypeNoun
Rootभृगु
FormMasculine, Nominative, Singular
वसिष्ठःVasishtha
वसिष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootवसिष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
कश्यपःKashyapa
कश्यपः:
Karta
TypeNoun
Rootकश्यप
FormMasculine, Nominative, Singular
गौतमःGautama
गौतमः:
Karta
TypeNoun
Rootगौतम
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
विश्वामित्रःVishvamitra
विश्वामित्रः:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वामित्र
FormMasculine, Nominative, Singular
जमदग्निःJamadagni
जमदग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootजमदग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
S
Shukra
A
Angiras
K
Kavi (seer)
A
Agastya
N
Narada
P
Parvata
B
Bhrigu
V
Vasistha
K
Kashyapa
G
Gautama
V
Vishvamitra
J
Jamadagni
G
Galava
A
Ashtaka
B
Bharadvaja
A
Arundhati
V
Valakhilyas
S
Shibi
D
Dilipa
N
Nahusha
A
Ambarisha
Y
Yayati
D
Dhundhumara
P
Puru
I
Indra
V
Vajra (thunderbolt)
V
Vritra
T
Tirthas (holy places)
M
Magha month
P
Purnima (full moon)
K
Kaushiki river

Educational Q&A

The verse highlights an ethical model: even the most accomplished sages and righteous kings undertake tīrtha-yātrā with firm resolve, seeking purification, merit, and the maintenance of dharmic order through disciplined travel, sacred bathing, and reverence for holy places.

Bhishma enumerates a large assembly of brahmarṣis and rājarṣis who set out together on pilgrimage, placing Indra at the forefront, visiting many tīrthas, and finally reaching the bank of the Kaushiki river on the auspicious full-moon day of Māgha.