Shloka 48
Śrāddha-Kalpa: Pitṛ-Pūjā and Tithi-Phala (श्राद्धकल्पः पितृपूजा च तिथिफलम्)
कुक्कुटाश्व वराहाश्न राक्षसा भृगुनन्दन । इडा गाव: पय: सोमो भूमिरित्येव च स्मृति:
kukkutāśva-varāhāś ca rākṣasā bhṛgunandana | iḍā gāvaḥ payaḥ somo bhūmir ity eva ca smṛtiḥ ||
ภีษมะกล่าวว่า “โอผู้เป็นที่ชื่นใจแห่งวงศ์ภฤคุ ไก่ตัวผู้ ม้า และหมูป่า กล่าวกันว่ามีสภาวะเป็นรากษส และตามที่สืบจำกันมา อิฑา โคทั้งหลาย น้ำนม และโสมะ—ล้วนเป็นรูปแห่งปฐพีเอง”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a traditional (smṛti-based) classification: certain animals are associated with rākṣasa-like qualities, while Iḍā, cows, milk, and Soma are affirmed as manifestations of Earth’s sustaining power—highlighting how dharma-texts read moral and ritual meaning into the natural world.
In Anuśāsana Parva, Bhishma continues instructing a sage of the Bhṛgu lineage, citing remembered tradition to explain symbolic origins/affiliations of creatures and to connect key ritual-nourishing elements (cows, milk, Soma, Iḍā) with the Earth.