Shloka 50
दानफलप्रकरणम् — उपानहदानं, तिलदानं, भूमिदानं, गोदानं, अन्नदानं च
Gifts and Their Stated Results: Footwear, Sesame, Land, Cows, and Food
सब लोग पृथ्वीपर ही जन्म लेते और पृथ्वीमें ही लीन हो जाते हैं। अण्डज, जरायुज, स्वेदज और उद्धिज्ज--इन चारों प्रकारके प्राणियोंका शरीर पृथ्वीका ही कार्य है ।।
sarve lokāḥ pṛthivyām eva janma labhante pṛthivyām eva ca līyante | aṇḍajā jarāyujāḥ svedajā uddbhijjaś ceti caturvidhānāṃ prāṇināṃ śarīraṃ pṛthivyā eva kāryam || eṣā mātā pitā caiva jagataḥ pṛthivīpate | nānyayā sadṛśaṃ bhūtaṃ kiñcid asti janādhipa ||
ภีษมะกล่าวว่า—สรรพสัตว์ทั้งปวงย่อมเกิดบนแผ่นดิน และในที่สุดก็กลับหลอมรวมสู่แผ่นดินอีกครั้ง กายของสัตว์สี่จำพวก—เกิดจากไข่ เกิดจากครรภ์ เกิดจากเหงื่อ และเกิดจากหน่อ—ล้วนเป็นสิ่งที่แผ่นดินปรุงแต่งขึ้นทั้งสิ้น เพราะฉะนั้น ข้าแต่เจ้าแห่งปฐพี แผ่นดินนี้แลคือมารดาและบิดาของโลก; ข้าแต่ผู้ครองมนุษย์ ไม่มีสิ่งใดเสมอเหมือนนางเลย।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches reverence for Earth as the universal source and final resting place of embodied life. Since all bodies arise from and return to earth, a king should protect the land and treat it as a parent—worthy of gratitude, restraint in exploitation, and righteous governance.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and royal duties. Here he emphasizes a cosmological-ethical point: all beings, across the traditional four modes of birth, are materially constituted from earth; thus Earth is praised as incomparable and parental to the world.