Shloka 26
च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
तावपि स्वाविव सुतौ संस्कार्याविति निश्चय: । क्षेत्रजो वाप्यपसदो ये<वध्यूढास्तेषु चाप्युत
tāv api svāv iva sutau saṃskāryāv iti niścayaḥ | kṣetrajō vāpy apasado ye ’vadhyūḍhās teṣu cāpy uta ||
ภีษมะกล่าวว่า “แม้บุตรทั้งสองประเภทนั้น ก็มีข้อสรุปแน่ชัดว่า พึงให้สังสการดุจบุตรของตนเอง และไม่ว่าเขาจะเป็น ‘กษेत्रช’ ‘อปสท’ หรือ ‘อวธยูฑ’ ก็ตาม ธรรมศาสตรากำหนดว่าเขาทั้งหลายก็พึงได้รับสังสการอันสมควรเช่นเดียวกัน ในเรื่องสังสการที่เกี่ยวกับวรรณะ นี่คือคำตัดสินที่ปรากฏในคัมภีร์ ข้าพเจ้าได้อธิบายทั้งหมดแก่เจ้าแล้ว; ยังปรารถนาจะฟังสิ่งใดอีก?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That dharmaśāstra recognizes certain categories of sons (including kṣetraja, apasada, and avadhyūḍha) and, despite their differing origins or social classification, enjoins that they receive the appropriate saṃskāras—rites that confer social-religious standing and duties—treating them, for ritual purposes, like one’s own.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma. Here he concludes a discussion on classifications of offspring and their eligibility for rites, stating the śāstric determination and asking what further topic the listener wishes to hear.